شیوه تأمین امنیت شهرها و مناصب امنیتی سنّتی عصر قاجاریه (سده ۱۳ ق.)

Abstract

برقراری امنیت در کشور برای آسودگی شهروندان یکی از مأموریتهای نظامهای سیاسی بوده است که برای اجرای آن تشکیلات و مناصبی نیز ایجاد کردهاند. برقراری ثبات اجتماعی، جلوگیری از شورشها، مبارزه با دزدی و راهزنی، ایجاد نظم و انتظام درون‌شهری و تأمین امنیت مردم از وظایف و مسؤولیتهای مهم کارگزاران امنیتی حکومت بوده است. با توجه به ساختار سنّتی حکومت قاجاریه و تا پیش از پدید آمدن مؤسّسات تمدنی جدید در حوزه امنیت نظیر نظمیه یا پلیس، ژاندارمری، بریگاد قزاق و نظیر آن‌ها، شیوه تأمین امنیت در شهرها به همان شکل سنّتی دورههای پیشین بوده که توسط صاحب‌منصبانی چون حاکم، کلانتر، داروغه، عسس، قراول، راهدار، قرهسوران و غیره، صورت میگرفته است. در این مقاله با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با استناد به منابع تاریخی، شیوه برقراری نظم و امنیت در حوزه‌های درونشهری و برون‌شهری عصر قاجاریه تا پیش از مشروطه، مناصب امنیتی سنّتی این عصر معرفی و کارویژههای آن‌ها بررسی شده است. یافته پژوهش نشان می‌دهد که امنیت به‌ویژه در مبارزه با دزدی و راهزنی برای حکومت قاجاریه امری بسیار مهم بوده و تأمین آن با شیوه خشونت‌آمیز و مجازاتهای سخت انجام میشده، اما به لحاظ ضعف کارآمدی نهادهای سنّتی امنیتی و قضایی و فساد نظام اداری، امنیت مطلوب و نهادینه شده در کشور پدید نیامد.