آینده‌پژوهی در سازمان‌های اطلاعاتی با ارائه الگوی بومی

Abstract

آینده‌پژوهی مشتمل بر مجموعه تلاش‌هایی است که با استفاده از تجزیه و تحلیل منابع، الگوها و عوامل تغییر یا ثبات، به تجسم آینده‌های بالقوه و برنامه‌ریزی برای آنها می‌پردازد. آینده‌پژوهی منعکس می‌کند که چگونه از دل تغییراتِ (یا تغییر نکردن) «امروز»، واقعیتِ «فردا» تولد می‌یابد. در اغلب کشورها افق برنامه‌ریزی چه در سطح ارگان‌ها و دولت‌ها معمولاً کوتاه‌مدت و حداکثر پنج ساله است. اما با توجه به شرایط موجود و اینکه سرعت تغییرات در جهان امروزی بسیار زیاد است، نگرش و تأمل در آینده‌های دورتر از قبیل: بیست، پنجاه و حتی صد سال آینده، امری مهم و ضروری به‌نظر می‌رسد. با امعان نظر به این مسئله، بایستی اذعان نمود «تفکر درباره آینده»، در سازمان‌های اطلاعاتی امری مهم و غیرقابل انکار است. سازمان‌های اطلاعاتی موفق، از طریق شگردها و روش‌های علمی و ایجاد سیاست‌های معطوف به آینده و ترسیم تصویرهای بزرگ آینده، رفتار امروز خود را تقریر می‌کنند. این قبیل سازمان‌ها می‌توانند با اقدامات هدفمند خود، آینده را طراحی کرده و به آن شکل منسجم ببخشند. واکنش بدون تفکر به آینده امکان‌پذیر است، اما کنش امکان‌پذیر نیست؛ چرا که عمل نیاز به پیش‌بینی دارد. بدین ترتیب، بدیهی است که تصویرهای‌ آینده (آرمان‌ها، اهداف، مقاصد، امیدها، نگرانی‌ها و آرزوها) پیشران‌های اقدامات فعلی در سازمان‌های اطلاعاتی موفق و آینده‌پژوه می‌باشد. نظر به این موارد، در این پژوهش ابتدا با مفهوم، مزیت و اهداف آینده‌پژوهی آشنا خواهیم شد. سپس به ویژگی‌های چشم‌انداز‌ آینده‌پژوهان در سازمان‌های اطلاعاتی، شرایط آینده‌پژوهان، رویکردها و متدولوژی‌های مورد استفاده در آینده‌پژوهی اشاره و در نهایت نسبت به تدوین الگوی پیشنهادی خواهیم پرداخت.