تأثیر عناصر کالبد-فضایی( معماری) بر دلبستگی به مکان شهروندان در مجموعه بازار تبریز

Abstract

یکی از مهم­ترین عناصر شهری درون شهری، بازار است. این مجموعه در طول تاریخ نقش­های متفاوتی غیر از کارکرد اقتصادی ایفا کرده است. نقش­های مهمی چون نقش اجتماعی، سیاسی و فرهنگی از جمله این تأثیرات مهم هستند. اهمیت این مقاله به بررسی تأثیر این عنصر ارزشمند شهری و ارتباط آن با دلبستگی به مکان شهروندان پرداخته است. برای شناسایی دارایی­ها و ارزش­های فرهنگی که نمود میراث تاریخی فرهنگی کشورمان هستند، می­توان با برنامه­ریزی در ابعاد مختلف اجتماعی آن گام­های مؤثری در جهت احیاء و ارتقای کارکردهای آن مجموعه برداشت. سؤال­های اصلی این مقاله عبارتند از؛ 1) عناصر کالبد فضایی معماری در ساختار مجموعه بازار همچون بازار تبریز متشکل از چه اصول نظام دهنده­ای است؟ 2) چه رابطه‌ای بین عناصر کالبدی فضایی مجموعه بازار تبریز و دلبستگی به مکان شهروندان وجود دارد؟ که با تحلیل عاملی اکتشافی به شناسایی این عناصر پرداخته و با تحلیل عامل تأییدی به بررسی و ارتباط عامل­ها می‌پردازد. در این تحقیق از اصول نظام­دهنده معماری در مجموعه بازار تبریز، هندسه، سلسله مراتب و تقارن برای نخستین بار به عنوان عوامل تأثیرگذار بر دلبستگی به مکان عامه مردم و شهروندان شناسایی شدند. از یافته­های مهم این تحقیق می­توان به نتایج تحلیل عاملی تأییدی و شاخص‌های نیکویی برازش منتج از مدل‌های اندازه­گیری در تحقیق حاضر که مدل اندازه­گیری طرح شده به خوبی با داده­های مشاهده شده برازش داشته و چهار بعد ذکر شده شاخص­های دقیقی برای سنجش سازه دلبستگی به مکان محسوب می­شوند. این موضوع فرضیه اول تحقیق حاضر را تأیید می­کند و تحلیل عاملی تأییدی صورت گرفته در مورد عناصر کالبدی نیز بیانگر اعتبار مناسب عناصر مطرح شده در سنجش متغیر کالبدی-فضایی می­باشد. نتایج این تحقیق می‌تواند در برنامه‌ریزی حوزه معماری و شهرسازی ایران مورد مداقه قرار گرفته و راهگشای پژوهش‌های آتی باشد. پیشنهادهایی نیز برای تحقیقات آتی و پر کردن خلاء‌های نیازمند تحقیق در این زمینه ارائه شده است.