ارزیابی تحمل به خشکی در برخی از ارقام زراعی کلزا با استفاده از شاخص‌های ارزیابی تنش

Abstract

کم‌آبی مهم‌ترین عامل محدودکننده تولید کلزا در مناطق خشک و نیمه‌خشک از جمله ایران می‌باشد که بهترین راهکار مقابله با آن معرفی ارقام مقاوم و سازگار با تنش خشکی می‌باشد. به این منظور پاسخ به تنش خشکی 14 رقم زراعی کلزا در قالب کرت‌های خرد شده بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران مورد مطالعه قرار گرفت. رژیم آبیاری، عامل اصلی و ارقام مورد مطالعه به‌عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. تنش خشکی در مرحله گلدهی به‌صورت قطع آبیاری در این مرحله تا رسیدن پتانسیل آب خاک به 5/1- مگا پاسکال و تنش در مرحله پرشدن دانه‌ها به‌صورت قطع کامل آبیاری از این مرحله تا پایان برداشت محصول اعمال گردید. نتایج به‌دست آمده از این بررسی نشان داد که تنش در مرحله گلدهی با تسریع در رسیدن گیاه (8/8 روز نسبت به شرایط آبیاری معمول) و با کاهش ارتفاع بوته (5/19 درصد)، طول ریشه (7/26 درصد) و عملکرد بیولوژیکی (46 درصد) سبب کاهش 2/51 درصدی عملکرد دانه گردید اما اعمال تنش در مرحله پر شدن دانه‌ها تأثیر معنی‌داری روی عملکرد دانه ارقام نداشت. در بین شاخص‌های مورد بررسی، شاخص‌های متوسط عملکرد (MP)، متوسط هندسی عملکرد (GMP) و حساسیت به تنش (STI) به واسطه دارا بودن همبستگی مثبت و معنی‌دار با عملکرد در هر دو محیط تنش و بدون تنش، بهترین شاخص‌ها برای گزینش و تعیین ارقام متحمل کلزا به تنش آخر فصل می‌باشند. براساس شاخص‌های یادشده و ترسیم بای‌پلات ارقام اکاپی و پی.اف متحمل‌ترین و رقم هایولا 60 حساس‌ترین رقم به تنش خشکی در مرحله گلدهی بین ارقام مورد بررسی تشخیص داده شدند.