حکمت اشراقی و نقش نفس در نظام نوری سهروردی

Abstract

تلاش برای پی­بردن به حقیقت نفس و نتایج حاصله از آن­ها همواره مورد توجه فیلسوفان بوده و به عنوان یکی از دغدغه­های تفکر فلسفی آن­ها به شمار می­رود. این مقاله در صدد پاسخ­گویی به این سوال است که نفس چه نقشی و جایگاهی در نظام نوری شیخ اشراق دارد آن­چه در این مقاله مشخص می­شود این است که شیخ اشراق بر خلاف حکمای مشائی (اسلامی – یونانی) علم­النفس را به مباحث الهیات نزدیک می‌سازد و ازحوزه­ی معرفت­شناسانه به این مسئله نگاه می­کند و سخن او در نیرو‌های نفس نیست بلکه ارائه طریق درچگونگی نجات نفس از زندان تن و رهایی انسان ازظلمات جهان مادی است. لذا در فلسفه اشراقی بود که نظریه­ی علم حضوری برای اولین بار مطرح شده، به همین خاطر در خصوص ماهیت نفس نیز از این مبنا سود برده است. علم النفس سهروردی ثمر بحث نظری نیست بلکه محصول یک درون نگری و آگاهی به ضمیر است که فقط از طریق ریاضت و مهار کردن اژدهای نفس اماره امکان پذیر است؛ نفسی که نورالانوار را نه تنها نشان می­دهد بلکه خود، الهی می­شود و نهایتا از این مسیر هست که نظام نوری فلسفه­ی خویش را سروسامان می­دهد و نظام کائنات از طریق معرفت­شناسی نفس محقق می­شود.