تلقّی هنری مولوی از قرآن و حدیث در کلیات شمس

Abstract

در معارف اسلام و ادبیات مسلمانان، قرآن و حدیث دو منبع غنی و سرشار اولیه­اند که در طول تاریخ همواره شاعران و نویسندگان از آن­ها الهام گرفته­اند. مولوی از جمله شاعران زبان فارسی است که به شیوه­ای هنرمندانه از آن­ها بهره برده است. گزینش و انتخاب هنری بعضی آیات و احادیث، مولوی را بیش­تر از شاعران دیگر در پیوند با مخاطب موفّق ساخته است؛ این مسئله به غزلیات مولوی صورت ویژه و متفاوتی در مقایسه با غزلیات شاعران دیگر بخشیده است. هر چند این شیوه­ی کاربرد، در شعر سنایی و عطار هم دیده می­شود، امّا در کلیّات شمس بسامد چشم­گیری دارد و از تنوّعی خاص برخوردار است، یعنی گاهی مولوی در الفاظ آیات و احادیث و یا در مفهوم آن­ها تصرّف کرده است و گاهی آیه یا حدیث را در معنایی غیر از معنای حقیقی خود به کار برده است. هنر ویژه­ی مولوی در نوع تلفیق این عبارات با دیگر کلمات شعر، و ساخت ترکیبات وصفی و اضافی است. نگارنده در این مقاله به عنوان نمونه، اشعاری از کلیّات شمس را مورد بررسی قرار داده و نوع استفاده­ی شاعر از آیات و احادیث و بازتاب هنری آن­ها را نشان داده است تا بعضی از جلوه­های هنری غزل مولوی را از دیدگاه زیباشناسی برای مخاطبان آشکار کند.