گزارش زنبور (Psyllaephagus procerus Mercet (Hym.:Encyrtidae، پارازیتوئید پسیل آسیایی مرکبات Diaphorina citri Hem.:Psyllidae از ایران (گزارش کوتاه)

Abstract

پسیل آسیایی مرکبات<em>Diaphorina</em> <em>citri</em> Kuwayama (Hem.: Psyllidae) به علت انتقال باکتری<em>Candidatus Liberibacter asiaticus</em> عامل بیماری مهم و مخرب لکه سبز (میوه سبز) مرکبات، (Huanglongbing (HLB))، از آفات مهم مرکبات در ایران می‎باشد. طی چندین مرحله نمونه‎برداری از باغ‎های مرکبات آلوده به پسیل به منظور جمع‌آوری و شناسایی گونه‎ی غالب در شهرستان جیرفت و انجام مطالعات رفتاری روی پارازیتوئید آن، فعالیت یک گونه زنبور از خانواده­ی Encyrtidae روی درختان لیموشیرین <em>Citrus limetta </em>(Rutaceae) آلوده، در منطقه­ی کوشکمور شهرستان جیرفت واقع در استان کرمان با مشخصات جغرافیایی 28 درجه و 19 دقیقه‎ی عرض شمالی، 58 درجه و 14 دقیقه‎ی طول شرقی و با ارتفاع 549 متر از سطح دریا، در اردیبهشت سال‎های 1389 و 1390، مشاهده گردید. نمونه‎ها توسط نویسنده‌ی چهارم به نام <em>Psyllaephagus procerus </em>Mercet<em>, </em>1921شناسایی گردید که گزارش جدیدی برای فون حشرات این خانواده در ایران محسوب می‌گردد (1, 2). در حال حاضر این گونه با گونه‎ی <em>Metaprionomitus procerus </em>Mercet, 1921 مترادف است (3) و از این جنس تاکنون گونه‎های<em>P.</em> <em>pistaciae</em> Ferrière, 1961، <em>P. stenopsyllae</em> (Tachikawa, 1963) و <em>P.</em> <em>zdeneki</em> Noyes & Fallahzadeh, 2005 از ایران گزارش شده‎اند (1). <br />طول بدن در ماده‏ها 3/1 میلی‏متر و در نرها 1/1 میلی‎متر. اولین بند شاخک هم‎اندازه‎ی 4-5 بند اول فونیکول، طول بندهای 1 تا 4 فونیکول بلندتر از عرض آن، ولی بندهای 5 و 6 دارای طول و عرض مساوی هستند، پاها به طور کامل زرد رنگ نبوده و ران پای عقب و در برخی از موارد، بخشی از ساق پاهای میانی و عقبی تیره رنگ هستند، کوکساها تیره‏رنگ، رگبال Marginal نوک تیز شده و تقریباً طول و عرض برابری دارد و از 5/2 برابر رگبال Stigmal کوتاه‎تر است، سپرچه سبز و یا سبز مایل به آبی است، شکم بلندتر از سینه نبوده و یا بطور جزئی بلندتر از آن است (4). <br />تا کنون گیاه <em>Fraxinus</em> sp.. از خانواده‎ی Oleaceae و <em>Pyrus</em> <em>communis</em> از خانواده‎ی Rosaceae میزبان‌های گیاهی مرتبط با این زنبور معرفی شده‌اند. جمع‎آوری این زنبور از روی درختان لیمو شیرین آلوده به پسیل آسیایی مرکبات یک ارتباط جدید میزبان گیاهی- گیاه‎خوار- زنبور پارازیتوئید در دنیا محسوب می‎گردد. این گونه به عنوان پارازیتوئید اولیه پوره‌های حشراتی از راسته‎ی Hemiptera شناخته شده است. میزبان‎های گزارش ‌شده عبارتند از: <em>Eulecanium ciliatum </em>(Hem.: Coccidae)<em>Cacopsylla</em> sp.،<em>Cacopsylla pyri </em> و<em>Psyllopsis fraxini </em> (Hem.: Psyllidae). <br />تا کنون وجود این زنبور از ارمنستان، آذربایجان، اسپانیا، گرجستان، مجارستان، ایتالیا، مولداوی، مغولستان، لهستان، روسیه، ترکیه و اکراین گزارش شده است(3). نمونه‎هایی از این گونه در آزمایشگاه حشره‎شناسی دانشگاه ولی‎عصر^(عج) رفسنجان و مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان‌شرقی نگهداری می‌شوند.