ارزیابی سناریونگاری مشارکتی در آینده‌پژوهی محیط‌زیست منطقة 1 شهر تهران

Abstract

امروزه مسائل محیط‌زیستی به‌قدری دامنه پیدا کرده است که قلمرو آن‌ها دیگر به مسائل فنّی ختم نمی­شود؛ به­­گونه­ای که مسائل زیست‌محیطی به­طور کلّی مفهوم اجتماعی دارند. مشارکت شهروندی و سناریونگاری مشارکتی با پیروی از نظریة کنش ارتباطی هابرماس، یکی از رویکردهای جدید برنامه‌ریزی راهبردی به­شمار می­رود. نقش فعّال شهروندان در ترسیم آیندة محیط زندگی خود و اقدام اجتماعی درخصوص کاهش تهدیدات آتی محیط‌زیستی، با رفتارهای حفاظتی محیط‌زیست شهری، ازجمله رویکردهای جدید در مشارکت شهروندی است. هدف اصلی نوشتار پیش رو ارزیابی سناریونگاری مشارکتی با‌ رویکردی میان‌رشته‌ای در آینده‌پژوهی محیط‌زیست شهری است. روش نمونه­گیری در پژوهش حاضر به­شیوة سهمیه­ای و نظام­مند بوده که با توجّه به روش پژوهش ترکیبی و چندمرحله‌ای­بودن پرسش­نامه تعداد هشتاد نفر برای جامعة نمونه انتخاب شد. برای تجزیه و تحلیل داده­ها از نرم­افزارهای میک­مک و اِس.­پی.­اِس.­اِس. استفاده شده و برای سناریونگاری از روش شبکة تجارت جهانی و به­منظور بررسی میزان مشارکت از آزمون لون و تی بهره گرفته شده است. نتایج پژوهش نشان می­دهد که محیط‌زیست منطقة مورد مطالعه تحت تأثیر دو محور اصلی «مدیریت بهینة فضای شهری» و «مشارکت شهروندان» است که درنتیجة آن، چهار سناریو تدوین شد؛ همچنین نتایج دیگر نشان می­دهد که سطح معنی­داری برای سه شاخص آگاهی شهروندی، رفتار محیط‌زیستی و مسئولیت‌پذیری شهروندی در بین دو گروه پژوهش کمتر از 05/0 است که این نشان می­دهد سناریونگاری مشارکتی به‌مثابة روشی کاربردی به­منظور برنامه­ریزی محیط‌زیست منطقة 1 شهر تهران از کارآیی لازم برخوردار بوده و می­توان از این رویکرد برای مدیریت مسائل محیط‌زیستی در مراکز تصمیم­گیری و سیاست‌گذاری شهری بهره جست.