رابطه بین تحوّلات زمین های الگودار با تغییرات زمانی و مکانی غلظت ترکیبات شیمیایی کفه نمکی پلایای سهل‌آباد (مطالعه موردی: استان خراسان جنوبی)

Abstract

محیط حسّاس پلایا به‌مثابة یکی از بزرگ‌ترین منابع معدنی، جایگاه ویژه­ای در فعّالیّت‌های اقتصادی دارد. ترکیبات شیمیایی موجود در پلایا برای خاک بسیار ضروری بوده و به­منظور حاصلخیزی خاک کشاورزی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. پلایای سهل­آباد در استان خراسان جنوبی به­سبب داشتن دریاچه­های اتّفاقی شور، اراضی مرطوب، پوسته­های نمکی، توده­های نمک سطحی و زمین­های الگودار، چشم‌انداز ژئومورفولوژیک ویژه­ای ایجاد کرده و از سوی ساکنان مورد بهره‌برداری‌های معدنی و کشاورزی قرار می­گیرد. مسئلة بهره‌برداری غیر اصولی و بیش‌ازحد منابع معدنی پلایای سهل­آباد، ضمن بروز تحوّلات غیر طبیعی در چشم‌انداز ژئومورفولوژی پلایا می‌تواند باعث تشدید مخاطرات ناشی از فرسایش بادی ازطریق افزایش بار رسوب قابل حمل شود. در این بررسی درصد تغییرات برخی از عناصر شیمیایی شامل کلرید سدیم، سدیم و ژیپس با کمک داده­های ماهواره­ای در طی دو دورة زمانی محاسبه شده است. درصد تغییرات زمین­های الگودار نیز با کمک تجزیه و تحلیل الگو و بافت اوّلین جزء اصلی تصاویر ماهواره­ای محاسبه‌شده است. درنهایت، رابطة همبستگی بین این دو گروه از تغییرات در سطح کفة نمکی پلایا بررسی شده است. نتایج نشان می‌دهد که توده­های نمک در سطح خاک پلایا غالباً از کلرید سدیم و ژیپس تشکیل شده‌ و یکنواخت­ نبودن توزیع موادّ شیمیایی محلول در محدودة چشم­انداز پلایا سبب تنوّع در تشکیل زمین­های الگودار شده است؛ همچنین بررسی رابطة بین تغییرات به­وجودآمده در غلظت ترکیبات شیمیایی مورد بررسی با یکدیگر همبستگی ضعیفی را نشان می­دهد. درنهایت بررسی رابطة بین تغییرات ترکیبات شیمیایی با تغییرات به­وجودآمده در زمین­های الگودار کفة پلایا وجود همبستگی از نوع مثبت و ضعیف در سطح معنی‌داری 05/0 = α را نشان می‌دهد. بیشترین اثرگذاری در بین ترکیبات شیمیایی مورد بررسی بر تحوّلات زمین­های الگودار کفة پلایا مربوط به تغییرات غلظت ترکیب شیمیایی سدیم با مقدار همبستگی حدود 35/0 است.<br /> <strong><em> </em></strong>