مبانی نظری دیدگاه علامه طباطبایی در حجیت روایات تفسیری و تعامل با روایات جنسیتی در المیزان

Abstract

دربارۀ حجیت روایات تفسیری اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی قائل به حجیت و بسیاری از اندیشمندان اسلامی، ازجمله علامه طباطبایی قائل به عدم حجیت‌اند. در مقالۀ حاضر، ادلۀ حجیت خبر واحد از حیث شمول آن بر روایات تفسیری بررسی شده است. نتیجۀ بررسی، عدم شمول ادلۀ حجیت خبر واحد ـ اعم از لفظی و غیرلفظی ـ بر روایات تفسیری و تأیید دیدگاه علامه است. از دیدگاه علامه، روایات تفسیری زمانی حجت‌اند که یا متواتر یا محفوف به قرینۀ قطعیه باشند؛ به‌طوری‌که از طریق آنها وثوق تام شخصی حاصل شود. در زمینۀ روایات جنسیتی به نظر می‌رسد علامه با رویکرد متن‌محوری از ذکر برخی روایات چشم‌پوشی کرده است. دقت در مضامین برخی از این احادیث به‌خوبی ناسازگاری آنها را با مبانی کلامی و انسان‌شناختی، ظواهر یا روح کلی قرآن، مسلّمات روایی و مانند آن نشان می‌دهد؛ چنان‌که در زمینة علت اعتماد به پاره‌ای دیگر از احادیث تفسیری، به مواردی مانند تواتر یا استفاضه، همسویی و تعاضد مضمونی با روایات دیگر و مانند آن تصریح شده است.