بررسی انتقادی مؤلفه‌های اجتماعی_فرهنگی فیلم «فروشنده» بر اساس الگوی لاکلا و موف

Abstract

سینما به بازنمایی واقعیت­های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی می­پردازد. تحلیل گفتمان انتقادی نیز واقعیت­های متن زبانی را با توجه به مؤلفه‌هایی همچون ایدئولوژی، اجتماع، فرهنگ و سیاست بازنمایی می­کند. هدف پژوهش حاضر بررسی انتقادی مؤلفه‌های گفتمان اجتماعی– فرهنگی فیلم «فروشنده» براساس ابزارهای گفتمانی لاکلا و موف (2001) است. در این راستا، متن کامل مکالمه ­ی فیلم «فروشنده» گردآوری شد. سپس، داده ­های کامل فیلم با استفاده از مؤلفه‌های گفتمانی مطرح‌شده در لاک‌ها و موف (2001) مورد توصیف و تحلیل قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد؛ گفتمان فیلم «فروشنده» با نظام معنایی حول محور دال مرکزی «تجاوز» و دال­ های شناوری همچون «طبقه متوسط جامعه»، «توسعه و پیشرفت»، «فقر»، «پنهان‌کاری»، «روسپی­گری»، «ترس از طرد شدن»، «دروغ­گویی»، «خشونت»، «خیانت»، «فروپاشی خانواده»، «جامعه باز»، «انتقام شخصی» و «مسخ‌شدگی» منسجم شده است. به‌علاوه، در ابتدا، گفتمان­ های موجود در فیلم «فروشنده» مدرن و فردگرا است؛ ولی این فیلم درصحنه­ ی آخر گفتمان مذهبی را دوباره فعال‌سازی کرده است و گفتمان مدرن و فردگرا را در حاشیه قرار داده است. در ادامه، با بررسی مؤلفه‌های برجسته ­سازی و حاشیه­ رانی در شخصیت بازیگران فیلم«فروشنده» مشخص گردید که دال ­های «دروغ‌گویی»، «مسخ‌شدگی» و «فقر» در این فیلم برجسته شده است و دال ­های «تواضع و فروتنی»، «احترام به حریم خصوصی» و «خانواده‌دوستی» به حاشیه کشیده شده‌اند.