بررسی تحلیلی رویکرد سیاسی-مذهبی بابک و طاهر در رویارویی با خلافت عباسی

Abstract

با وجود تنوّع سیاسی­ـ مذهبی جنبش‌های ایرانی علیه خلافت عباسی، پرداختن به گونه‌شناسی رویکرد سلسله‌جنبانان چنین جنبش‌هایی نسبت به خلفا و سلطه‌ی اعراب دارای اهمیت می‌باشد. در رویارویی ایرانیان در برابر اعراب، می‌توان رویکرد‌های مختلفی را نشان داد. این مقاله با مراجعه به منابع عمدتاً تاریخی با شیوه توصیفی، تحلیلی و مقایسه‌ای ضمن بحث از دو رویکرد ایدئالیسم و واقع‌گرایی، سعی در نشان دادن جلوه‌ و پیامد‌ رویکردهای مذکور در جریان مواجهه‌ی بابک خرم‌دین و طاهر ذوالیمینین با خلافت عباسی را دارد. رویکرد بابک خرم‌دین، علی­رغم تداوم و گستردگی جنبش وی، با کاربست نوعی ایدئالیسم، احتمال کم­تری برای موفقیت دراز‌مدت داشت، در حالی‌که طاهر، با کاربست سیاستی واقع‌گرایانه، (علی­رغم عدول از آن، پیش از مرگ مشکوکش) راه را برای استقلال ایران­زمین هموارتر کرد. به بیان دیگر، جنبشی با رویکرد ایدئالیستی، کاربست ایدئولوژی ترکیبی یا غیر اسلامی و پایگاهی توده‌یی، نسبت به حرکتی واقع‌گرا با مشروعیتی مذهبی و پایگاهی غیر‌توده‌یی، شانس موفقیت کم­تری داشت. سؤال اصلی این است که نقاط ضعف جنبش بابک و نقاط قوّت حرکت طاهر در چه بود؟ پاسخ آن را می‌توان در رویکرد ایدئالیستی و واقع‌گرایانه جست­وجو کرد که این مقاله به تحلیل جلوه‌ها و پیامدهای آن پرداخته است.<br />