ارزیابی مناسبات درونی ساختار اتحادیه نظامی کریم‌خان زند در شکل‌گیری حکومت زندیه (1160-1176 ق)

Abstract

اتحادیه‌های نظامی مدعیان مختلف سلطنت همواره ترکیبی از دستجات ایلی و تفنگ­چی نواحی مختلف شهری و روستایی کشور بود. دستجات مذکور بر پایه ویژگی‌هایی همچون خویشاوندی یا هم‌جواری با خاندان حاکم و همچنین تعداد نفرات جنگجو، دارای نقش محوری یا فرعی در اتحادیه‌های نظامی بودند. ازاین‌رو، در پژوهش کنونی به این سؤال پاسخ داده می‌شود که کدام مناسبات سیاسی­ـ نظامی میان دستجات مختلف اتحادیه نظامی زند در تقابل با اتحادیه‌های نظامی قاجار و افغان به قدرت­گیری کریم‌خان زند انجامید؟ به‌منظور پاسخ‌گویی به سؤال مذکور، پژوهش حاضر، با استفاده از روش تحقیق تاریخی و طبقه‌بندی تحولات مرتبط با مناسبات درونی اتحادیه‌ نظامی زند به تحلیل و تفسیر این ویژگی‌ها و تأثیرات آن بر قدرت­گیری کریم‌خان (1160-1176 ق) می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ایلات وندی همچون (زند، مافی، نانکلی، جلالوند، بهنوی، سالاروند و جاف) ساکن نواحی پری، کمازان، گیلان، کاوردان، بر پایه پیوندهای قومی همچون گویش زبانی لکی و سنت فرماندهی شورایی نقش محوری در ائتلاف کریم‌خان ایفا می‌کردند. به سبب فقدان نسبی منافع شخصی و گروهی، کریم‌خان در صورت لزوم می‌توانست بدون حذف دستجات اتحادیه، با سایر دستجات ایلی و تفنگچی متحد شود و به پیروزی نهایی دست یابد.<br /> <br /> <br />