ارزیابی هیدروژئولوژیکی قناتهای دشت گناباد

Abstract

قنات مهمترین روش بهره‌برداری از آب‌های زیرزمینی در مناطق خشک و نیمه‌خشک است. در این تحقیق هیدروژئولوژی قنات‌های دشت گناباد بررسی شد. به این منظور ابتدا محدوده حوضه آبگیر قنات‌های دشت تعیین شد. محاسبات بیلان در حوضه آبگیر قنات‌ها نشان می‌دهد سالانه حدود 7/3 میلیون مترمکعب بیش از مقدار تغذیه حوضه و از ذخیره سفره آب زیرزمینی برداشت می‌شود که باعث افت سطح آب زیرزمینی در سفره به میزان حدود 06/0 متر در سال و کاهش زون آبگیر قنات‌ها می‌گردد. برای مشخص شدن تاثیر کاهش بارش بر کاهش آبدهی قنات‌ها، تغییرات بارش حوضه در طی سال‌های 1376 تا 1396 به همراه میانگین 5 ساله بارش‌ها بررسی گردید. شش رشته از قنات‌های اصلی دشت شامل قصبه، بهاباد، بیدخت، رهن، دیزق و خشویی انتخاب شدند، هیدروگراف ‌آنها طی سال‌های 1376 تا 1396 ترسیم و شیب هیدروگراف برای دو دوره‌ زمانی معین محاسبه گردید. شیب هیدروگراف قنات‌های‌ قصبه و بهاباد در دوره 1385 تا 1396 نسبت به دوره 1376 تا 1385 به ترتیب 5 و 2 برابر شده است. عدم لایروبی، احداث سد و حفر چاه‌های عمیق در حوضه آبگیر قنات‌ها باعث کاهش آبدهی آنها شده‌است. شیب هیدروگراف قنات دیزق از ابتدا تقریباً ثابت و قنات مذکور کمترین تغییرات آبدهی را دارد. استعداد خوب سفره در محل زون آبگیر قنات، عدم حفر چاه در حریم قنات و تغذیه از طریق نفوذ آب در کوره قنات‌های بالادست باعث شده تغییرات آبدهی قابل ملاحظه‌ای نداشته باشد. کاهش آبدهی از 6 تا 20 لیتر برثانیه در قنات‌های مورد مطالعه در طول دوره آماری اتفاق افتاده است.