تعیین جمعیت و رژیم غذایی دلیجه کوچک (Falco naumanni) در استان‌های تهران و گلستان

Abstract

دلیجه کوچک (<em>Falco naumanni</em>) از پرندگان شکاری خانواده بازها (Falconidae) می‌باشد که معمولاً به صورت گروهی زندگی می‌کنند. به منظور بررسی جمعیت این دلیجه، ابتدا در استان‌های تهران و گلستان، محل‌های تجمع و کلونی‌های زادآور این پرندگان مشخص و اندازه جمعیت آن‌ها با استفاده از روش شمارش نقطه‌ای (Point count) پرندگان بعد از یافتن آشیانه‌ها (nest-finding) در بهار سال‌های 86-1385 انجام شد. بر اساس نتایج این بررسی به طور کلی جمعیت دلیجه کوچک در استان‌های تهران و گلستان حدود 270 بهله در 6 زیرجمعیت تعیین شد که عبارت بود از: نیاوران 12 بهله، اطراف سد لتیان 14 و استان گلستان در مناطق کلاله 35، گمیشان 70، بندرترکمن 50، خواجه‌نفس 18 بهله. پس از تعیین این محل‌ها، تعداد 239 ریمه از ناحیه لتیان و 118 ریمه از ناحیه بندرترکمن جمع‌آوری شد. پس از انتقال ریمه‌ها به آزمایشگاه، ریمه‌ها با خیساندن از طریق الکل صنعتی از هم باز شده و بقایای محتویات جانوری موجود در ریمه‌ها تفکیک و شناسایی شد و درصد حضور هر ماده غذایی در میان کل ریمه‌ها برای دو ناحیه مهم لتیان و بندر ترکمن مورد محاسبه قرار گرفت. بر اساس بقایای موجود، محتویات قابل شناسایی به گروه‌هایی از قبیل سوسک‌ها، ملخ‌ها، مورچه‌ها، پرندگان، جوندگان و دیگر پستانداران کوچک تقسیم شد. در ناحیه لتیان، ملخ‌ها در 32%، سوسک‌ها در 21% و مورچه‌ها در 9% از کل ریمه‌ها حضور داشتند در حالی که در ناحیه بندرترکمن ملخ‌ها در 71%، سوسک‌ها در 31% و مورچه‌ها در 4% از کل ریمه‌ها حضور داشتند. بقایای جوندگان و حشره‌خورها در 8/18% از ریمه‌های لتیان حضور داشتند که ترکیب کلی جوندگان شامل جرد <em>Meriones</em> sp. (49%)، موش صحرایی <em>Apodemus </em>sp. (21%)، ول <em>Microtus </em>sp. (11%)، هامستر <em>Calomyscus </em>sp. (4%)، هامستر خاکستری <em>Cricetulus migratorius</em> (2%) و موش خانگی <em>Mus</em> sp.(2%) بود. همچنین حشره‌خوارهای <em>Crocidura</em> sp. 2% و حشره‌خوارهای ناشناخته از خانواده Soricidae 9% از طعمه‌های پستانداران کوچک را تشکیل می‌دادند. در بندرترکمن بقایای حلزون‌ها (5%) پستانداران (4%)، پرندگان (3%)، دوزیستان و خزندگان (3%)، خفاش‌ها (1%) و گوش‌خیزک‌ها (1%) هم یافت شد. برخی از جوندگان و حشره‌خورهای شناسایی شده در این پژوهش قبلاً در لیست طعمه‌های خورده شده توسط این گونه در منطقه پاله‌آرکتیک غربی قرار نداشتند که عبــارت بودند از ول <em>Microtus </em>sp.، جرد <em>Meriones</em> sp.<em>،</em> حشره‌خور <em>Crocidura</em> sp.<em>، </em>هامستر خاکستری <em>Cricetulus migratorius </em>و<em>Calomyscus</em>.