نظریه بازتاب پذیری سوروس از منظر روش‌ شناسی اقتصادی: نقد نظریه ابطال‌ پذیری پوپر با تأکید بر تفاوت علوم اقتصادی و تجربی

Abstract

این مقاله، نخستین کوشش در مطالعات اقتصادی به زبان فارسی در تحلیل نظریه بازتاب‌پذیری سوروس از منظر روش‌شناسی اقتصادی است. در این مقاله، تفاوت‌های اساسی بین علوم اقتصادی و تجربی از منظر مقایسه تطبیقی این نظریه با رویکردهای اقتصاد متعارف بررسی شده است. نظریه بازتاب‌پذیری ریشه در مدل ابطال‌پذیری پوپر دارد اما در عین حال کاربرد ابطال‌پذیری را در تحلیل‌های اقتصادی به شدت نقد می‌کند. بازتاب‌پذیری در تحلیل‌های اقتصادی منجر به الگویی یکتا و غیرقابل بازگشت می‌شود و لذا رفتار اقتصادی را تحت شمول قواعد ثابت و تغییرناپذیر قرار نمی‌دهد. این امر با رفتار فعالان اقتصادی در اقتصاد متعارف تفاوت اساسی دارد زیرا که فعالان در اقتصاد متعارف به مشاهده‌کنندگانی تقلیل یافته‌اند که صرفاً به بررسی هزینه- فایده تصمیمات خویش بر اساس ارزیابی‌های عقلایی از بازار می‌پردازند. علی‌رغم کم‌توجهی اقتصاددانان به نظریه بازتاب‌پذیری، بر این نکته تأکید شده است که تلاش‌های سوروس به عنوان بزرگترین سفته‌باز تاریخ و ثروتمندترین معامله‌گر بازارهای مالی در نگارش چندین مجلد کتاب در تحلیل و نقد نظام اقتصاد سرمایه‌داری به ویژه از منظر کاستی‌های موجود در روش‌شناسی، می‌تواند جهت‌گیری‌های جدیدی را در نقد نظام اقتصاد سرمایه‌داری موجب شود.