بازشناسی و تحلیل کاربردهای قالی‌های خشتی چالِشتُر با رویکرد انسان‌شناسی هنر

Abstract

آنچه توانسته قالی‌های خشتی چالشتر را به‌عنوان اثر هنری از قدیم‌الایام پایدار نگه دارد، علاوه بر زیبایی‌های فرمی (تنوع طرح، نقش، رنگ و کیفیت بافت)، کاربردهای گوناگون این قالی است که دربردارندۀ ویژگی‌های مفهومی و بعضا زیبایی‌شناسانۀ قابل توجهی است. نحوۀ برخورد مخاطب با قالی خشتی در تنوع این کاربردها نقش به سزایی را داشته است و در گذر زمان تداعی‌کنندۀ همبستگی میان فرم و عملکرد است. بنابراین، هدف این پژوهش شناسایی کاربردهای قالی خشتی چالشتر و تبیین برخی مفاهیم نهفته در آن‌هاست. پژوهش این مقاله از نوع کیفی است، رویکردش انسان‌شناسی هنر و روش آن توصیفی-تحلیلی است و به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که قالی‌های خشتی چالشتر چه کاربردهایی دارند و از رهگذر این کاربردها چه مفاهیمی را منتقل می‌کند؟ داده‌های میدانی در این پژوهش با استفاده از مصاحبه با افراد مطلع در چالشتر و همچنین مشاهدۀ میدانی گردآوری شده‌اند و از تحلیل این داده‌ها پنج کاربرد مصرفی، تزئینی، مناسکی، اقتصادی و اجتماعی برای قالی خشتی بازشناسی شد که در میان آن‌ها کاربرد مناسکی قالی (استفادۀ مردم منطقه از قالی در مراسم آیینی) و کاربرد اقتصادی قالی (نقش قالی در امرار معاش مردم منطقه) از اهمیت بیشتری برخوردارند.