تحلیل لایه ای بازگشت نخبگان خارج از کشور به چرخه خدمت جامعه: مطالعه موردی ایران

Abstract

گذار جامعۀ ایرانی از وضعیت کنونی به وضعیت پیشرفته یکی از آینده‌های مطلوب مورد اجماع نظر اندیشمندان، فرهیختگان و دولتمردان در ایران است. صرف نظر از دقیق‌سازی مفهوم «پیشرفته» شکل دیگری از اجماع نظر، دست کم در لایۀ عینی و خودآگاه میان اعضای جامعۀ علمی، سیاست‌مردان و نخبگان جامعه وجود دارد که استفاده از توانمندی متخصصان و تلاش برای بازگشت نخبگان به چرخه خدمت به جامعه یکی از پیشران‌های اصلی دستیابی به آیندۀ مطلوب کشور است. در این اثر تلاش شد به این پرسش‌ها پاسخ داده شود: وضعیت خروج نخبگان، افراد ماهر و آموزش دیده از چرخۀ خدمت به جامعۀ ایران چگونه است؟ و این وضعیت تابع کدام عوامل است؟. به منظور پاسخ به پرسش‌های مذکور از روش‌ بررسی اسنادی، پانل خبرگان، تحلیل تجربۀ زیسته و تحلیل تجربه کشورهای منتخب استفاده شد و سپس عوامل شناسایی شده با استفاده از روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها ساختاربندی شد و نقش عوامل ناملموس، انگیزه‌های روانی، ذهنی و اسطوره‌هایی که در ناخودآگاه ذهن افراد وجود دارد و آن‌ها را به خروج از چرخۀ خدمت به جامعه سوق می‌دهد، در کنار نقش عوامل ملموس به صورت همزمان لحاظ شده شده است.