تأثیر متیل جاسمونات بر رشد ریشه، خصوصیات بیوشیمیایی و بیان ژن هیوسیامین 6- بتا-هیدروکسیلاز در ریشه موئین گیاه بذرالبنج مشبک (Hyoscyamus reticulatus L.)

Abstract

بذرالبنج مشبک (<em>Hyoscyamus reticulatus </em>L<em>.</em>) سرشار از آلکالوئیدهای تروپانی هیوسیامین و اسکوپولامین می‌باشد که به‌طور وسیع در داروسازی مورد استفاده قرار می‌گیرد. اینتحقیق به‌منظور بررسی اثر غلظت‌های مختلف (صفر، 50، 100 و 200 میکرومولار) متیل جاسمونات و مدت زمان تیمار 24 و 48 ساعت بر میزان رشد، فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی، میزان آلکالوئیدهای تروپانی و میزان بیان ژن هیوسیامین-6-بتا-هیدروکسیلاز (h6h) در ریشه‌های موئین بذرالبنج مشبک به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی و با 3 تکرار انجام شد. بررسی میزان رشد در نمونه‌های شاهد و تیمار شده، نشان داد که میزان وزن تر و خشک ریشه‌های موئین با شیب ملایمی در نمونه‌های تهییج شده رو به کاهش می‌باشد. همچنین نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تیمار با متیل جاسمونات (غلظت 200 و 100 میکرومولار)، تأثیرات معنی‌داری در سطح احتمال 1% بر فعالیت آنزیم‌های کاتالاز، گایاکول پراکسیداز و آسکوبات پراکسیداز داشت. همچنین مدت زمان تیمار (24 و 48 ساعت) متیل جاسمونات به‌استثناء آنزیم آسکوربات پراکسیداز، تأثیر معنی‌داری در سطح احتمال 1% بر فعالیت هر دو آنزیم کاتالاز و گایاکول پراکسیداز نشان داد. نتایج آنالیز GC/MS نشان داد که در تیمار با متیل جاسمونات بیشترین میزان تولید هیوسیامین و اسکوپولامین (21.9% و 13.96%) به‌ترتیب در اثر تیمار با غلظت‌های 200 و 100 میکرومولار به مدت 48 و 24 ساعت بدست آمد، که 1.6 و 1.25 برابر بیشتر نسبت به تیمار شاهد (به‌ترتیب 13.67% و 11.13%) بوده است. سطح بیان ژن هیوسیامین-6-بتا-هیدروکسیلاز با روش RT-PCR نیمه کمّی بررسی شد. نتایج نشان داد در تیمار متیل جاسمونات بیشترین میزان بیان ژن h6h (6 برابر بیشتر نسبت به شاهد) در غلظت 100 میکرومولار به مدت 24 ساعت بدست آمد. براساس نتایج، چنین استنباط می‌شود که محرک متیل جاسمونات احتمالاً به‌دلیل تحریک بیان ژن‌های مؤثر در مسیر تولید آلکالوئیدهای تروپانی، در افزایش تولید هیوسیامین و اسکوپولامین مؤثر باشد.