بررسی تنوع ژنتیکی در جمعیت‌های مختلف گونه علوفه‌ای- مرتعی Bromus inermis Leyss.

Abstract

تنوع ژنتیکی 20 جمعیت از گونه مرتعی و علوفه‌ای <em>Bromus inermis</em> در طرح آزمایشی بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار در پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی منطقه مرکزی کشور مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نتایج تجزیه واریانس اختلاف بسیار معنی‌داری (01/0P<) میان نمونه‌های مورد مطالعه برای همه صفات مشاهده گردید. ضریب تنوع ژنتیکی و فنوتیپی برای عملکرد علوفه خشک، تعداد ساقه، طول برگ پرچم و روز تا ظهور خوشه حاکی از تنوع خوب برای این صفات می‌باشد. مقادیر ضریب تنوع ژنتیکی برای سایر صفات تنوع ژنتیکی متوسطی را نشان می‌دهد. روز تا گرده‌افشانی، روز تا ظهور خوشه و ارتفاع بوته جزء واریانس ژنتیکی نسبتاً بالایی داشتند و از قابلیت توارث عمومی بالایی بین 90 تا 98 برخوردار بودند. قابلیت توارث عمومی برای تعداد ساقه 87، طول برگ پرچم 86، طول خوشه 75، عملکرد علوفه خشک 74 و قطر یقه 67 درصد بود که وجود وراثت‌پذیری خوبی برای این صفات نشان می‌دهند. عملکرد علوفه با صفات تعداد روز تا ظهور خوشه و تعداد روز تا گرده‌افشانی دارای همبستگی منفی و با صفات ارتفاع بوته، طول خوشه، طول برگ پرچم‌، عرض برگ پرچم، تعداد ساقه و قطر یقه همبستگی مثبت و معنی‌داری داشت. نتایج تجزیه به مؤلفه‌های اصلی سه مؤلفه‌ اول در مجموع 90 درصد از کل واریانس متغیرها را توجیه کردند. صفات روز تا ظهور خوشه، روز تا گرده‌افشانی، ارتفاع بوته، طول خوشه، طول برگ پرچم، عملکرد علوفه تر، عملکرد علوفه خشک و تعداد ساقه عمده‌ترین نقش را در تبیین مؤلفه‌ اول داشتند. در مؤلفه‌ دوم صفات قطر یقه و عرض برگ پرچم دارای اهمیت بیشتری بودند. بر اساس تجزیه خوشه‌ای 20 جمعیت در سه دسته مختلف قرار گرفتند و اختلافهای چشمگیری به‌ویژه برای میزان عملکرد، زودرسی و ارتفاع گیاه در بین گروهها وجود داشت. بنابراین می‌توان از طریق تلاقی بین ژنوتیپ‌های برتر خوشه‌های مختلف و آزمون نتاج آنها از طریق برنامه‌های به نژادی و انتخاب نسبت به تولید ارقام با خصوصیات زراعی مطلوب اقدام نمود.