اثر هم‌زمان شوری و مکش ماتریک خاک بر میزان تبخیر و توزیع مجدد رطوبت و شوری در دو خاک با بافت متفاوت

Abstract

<span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">افزایش روزافزون شوری، یکی از مشکلات اصلی زمین­های کشاورزی به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک می­باشد که نرخ تبخیر-تعرق زیادی دارند. <span style="color: black;">هدف از این پژوهش بررسی اثر هم‌زمان شوری در پنج سطح 2، 4، 8، 16 و 20 دسی زیمنس بر متر برای گندم و 7/0، 2، 4، 6 و 8 دسی زیمنس بر متر برای لوبیا، با مکش ماتریک در چهار سطح 2، 6، 10 و 33 کیلو پاسکال، بر </span>نرخ تبخیر و توزیع مجدد رطوبت و شوری<span style="color: black;"> در دو خاک لوم شنی و لوم رسی بود که </span>به صورت</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">آزمایش</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">فاکتوریل</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">و</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">با</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">طرح</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">پایه</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">کاملاً</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">تصادفی</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">با</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA">سه تکرار</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin'; color: black;" lang="FA">به­صورت کشت گلدانی اجرا شد.</span><span style="font-size: 11.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: 'B Nazanin';" lang="FA"> نتایج نشان داد تیمارهای شوری و مکش ماتریک به‌ویژه در خاک لوم رسی، روند تبخیر را با گذشت زمان تحت تأثیر قرار داده و این اثر در مکش­ها و شوری­های زیاد بیشتر بود. کمترین اثر شوری بر میزان تبخیر، در بیشترین سطح رطوبتی خاک مشاهده شد، زیرا به دلیل فراهمی آب، شوری نتوانست بر میزان تبخیر مؤثر باشد. به طوری که در مکش ماتریک 2 کیلو پاسکال، نرخ تبخیر در همه سطوح شوری تقریباً یکسان بود و بیشترین میزان تبخیر را در تمام روزهای بعد از اعمال تیمار داشت. در روز پانزدهم بعد از اعمال تیمار و تحت مکش 33 کیلو پاسکال، افزایش شوری از 7/0 تا 20 دسی زیمنس بر متر، میزان تبخیر را 19 درصد در هردو خاک کاهش داد. همچنین نتایج نشان داد که شوری عصاره اشباع خاک­هایی که تحت مکش ثابت 10 کیلو پاسکال زهکشی شدند به صورت نمایی با کاهش رطوبت افزایش یافت و این روند در خاک لوم رسی به دلیل زیاد بودن نسبت بین میزان تبخیر به زهکشی این خاک در مقایسه با خاک لوم شنی، تغییرات بیشتری داشت. توزیع مجدد شوری با گذشت زمان در هر دو خاک و برای هر دو گیاه تقریباً یکسان و به صورت افزایشی بود. همچنین با گذشت زمان، کاهش رطوبت، مخصوصاً در شوری­های پایین در خاک لوم رسی بیشتر از خاک لوم شنی بود.</span><br /> Simultaneous Effect of Soil Salinity and Matric Suction on Evaporation and Redistribution of Moisture and Salinity in Two Soils with Different Textures