اثر جهت خاک‌ورزی و موقعیت شیب بر برخی از ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک و پایداری خاکدانه‌ها

Abstract

خاک‌ورزی یکی از عملیات مهم برای تولید محصولات کشاورزی است. زیر کشت بردن و انجام خاک‌ورزی موازی در اراضی شیب‌دار سبب افزایش هدررفت، کاهش پایداری خاکدانه‌ها و کاهش ماده آلی خاک می‌شود. در این پژوهش اثر جهت خاک‌ورزی، جهت و موقعیت شیب بر برخی از ویژگی‌های فیزیکی، شیمیایی خاک و نمایه­های پایداری خاکدانه بررسی شد. به این منظور از منطقه‌ای واقع در ایستگاه تحقیقات حفاظت خاک و آب کوهین که تحت خاک‌ورزی عمود بر جهت شیب بود و همچنین از منطقه هم‌جوار خارج از ایستگاه که تحت خاک‌ورزی موازی با جهت شیب بود، نمونه‌برداری صورت گرفت. منطقه به‌صورت یک دره کم‌عمق با دونمای شمالی و جنوبی بود. نمونه‌برداری برای هر جهت از سه موقعیت بالا، میانه و پایین شیب در دو عمق و با سه تکرار انجام گرفت (72 نمونه). تجزیه‌وتحلیل اطلاعات بر پایه­ی طرح آشیانه‌ای انجام شد. نتایج نشان داد که بیش­تر ویژگی­های اندازه­گیری شده تأثیرپذیری بالایی از جهت خاک­ورزی داشته­اند و خاک­ورزی موازی سبب کاهش کیفیت خاک شده است. همچنین نتایج نشان داد که جهت و موقعیت شیب تنها بر شاخص پایداری خاکدانه اثر گذاشته است، درحالی‌که خاک‌ورزی روی هر چهار نمایه پایداری خاکدانه مورد بررسی اثر معنی‌داری گذاشته است. در خاک‌ورزی عمود بر شیب میزان ماده آلی دلیل عمده بیش‌تر شدن پایداری خاکدانه‌ها است. جهت و موقعیت شیب و مدیریت زراعی اثرات بسیار پیچیده­ای بر ویژگی­های خاک در عمق­های مختلف دارند. نتایج نشان داد که کلیه منابع تغییرات شامل جهت، موقعیت شیب و عمق خاک بر روی شاخص پایداری خاکدانه تأثیر معنی­داری دارند.