بررسی اولیه کنترل زیستی برخی از علف‌های‌هرز مهم مزارع گندم با استفاده از جدایه‌های فوزاریوم ریشه آن‌ها

Abstract

در این تحقیق، امکان بهره­گیری از جدایه­های قارچ فوزاریوم (<em>Fusarium</em> spp.)، در ارتباط با ریشه برخی علف‌های‌هرز مهم مزارع گندم به عنوان عامل کنترل زیستی آن‌ها مطالعه شد. بذرهای جودره (<em>Hordeum</em> <em>spontaneum</em>)، یولاف وحشی <br /> (<em>Avena</em> <em>ludoviciana</em>)، چاودار (<em>Secale</em> <em>cereale</em>)، خردل وحشی (<em>Sinapis</em> <em>arvensis</em>) و شلمی (<em>Rapistrum</em> <em>rugosum</em>) روی خاک­ نمونه­برداری شده از مزارع گندم استان­های آذربایجان شرقی، البرز، تهران، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خوزستان، فارس، قزوین، قم، کرمانشاه، گلستان، مازندران و همدان در شرایط گلخانه کشت و جدایه­های فوزاریوم ریشه این گیاهان، جداسازی شدند. در مرحله اول، زیست­سنجی روی گیاهچه گیاه حساس کاهو (<em>Lactuca</em> <em>sativa</em>) به عنوان گیاه محک و در مرحله بعدی روی گیاهچه­های <br /> علف­های­هرز انجام شد. در زیست­سنجی، اثر بازدارندگی جدایه­ها بر رشد ریشه­چه (≥70 درصد) به عنوان معیار کنترل موثر در نظر گرفته شد. در نهایت، برای ارزیابی میزبان­گزینی اختصاصی، زیست­سنجی جدایه­ها روی گیاهچه گندم رقم سیوند انجام شد. جدایه­هایی که به میزان مناسبی باعث بازدارندگی رشد ریشه­چه علف­های­هرز شدند اما برای گندم ایمن بودند (کاهش رشد ریشه­چه ≤ 10 درصد)، با روش­های مورفولوژیک و مولکولی شناسایی شدند. نتایج نشان داد که یک جدایه از قارچ <em>F. oxysporum</em> در کنترل انتخابی خردل وحشی و شلمی، یک جدایه از قارچ <em>F. brachygibbosum </em> در کنترل انتخابی جودره و یک جدایه از قارچ <em>F</em>. <em>equiseti</em> در کنترل انتخابی جودره و یولاف وحشی به طرز موفقیت آمیزی عمل کردند. آگاهی از میکروارگانیسم­های مناسب برای کنترل زیستی علف­های­هرز می­تواند در تنوع بخشیدن به روش­های موجود و حفظ ثبات کارایی علف­کش­های شیمیایی موجود یاری رسان باشد.