کارایی مدیریت شیمیایی علف‌های هرز در نظام‌های کشاورزی رایج و حفاظتی منطقه سرد خراسان رضوی

Abstract

کاربرد شخم حفاظتی با حفظ بقایا می­تواند پاسخی به نگرانی اصلی در مورد از بین رفتن خاک باشد. این پژوهش، به منظور بررسی تأثیر روش­های مختلف خاک­ورزی و میزان بقایای گیاهی، بر کارایی مبارزه شیمیایی علف­های ­هرز، در مزرعه تحقیقاتی جلگه رخ (خراسان رضوی) طی سال­های زراعی 95-93، در قالب طرح کرت­های دوبار خردشده با سه تکرار و در تناوب چغندر قند، جو، ذرت، گندم اجرا شد. کرت­های اصلی، سه روش خاک‏ورزی متداول، کم ­خاک ورزی و بی­خاک­ورزی و کرت‏های فرعی، شامل مدیریت بدون بقایا، حفظ 30 درصد و حفظ 60 درصد بقایای محصول بود. مهار شیمیایی، مهار دستی و تیمار بدون مهار علف‌های­ هرز، در کرت‌های فرعی دوم قرار گرفتند. نتایج نشان داد که کاربرد علف‌کش­های چغندرقند، باعث کاهش معنی­ دار تراکم (31 درصد) و وزن خشک (57 درصد) علف­های‌هرز و افزایش معنی­ دار عملکرد (64 درصد)، نسبت به شاهد شد اما نتوانست از کاهش معنی دار عملکرد ریشه چغندرقند در دو نظام حفاظتی در مقایسه با نظام رایج جلوگیری کند. اثر خاک­ورزی، بقایا و مبارزه شیمیایی بر عملکرد جو معنی ­دار نشد و از این نظر، گیاه زراعی جو، در نظام حفاظتی، مطلوب ارزیابی شد. خاک­ورزی رایج در ذرت، موجب کاهش معنی ­دار علف­های­ هرز (83 درصد نسبت به بی ­خاک ورزی) شد. عملکرد دانه ذرت در نظام خاک­ورزی رایج و کم­ خاک­ورزی (به ترتیب 53/3 و 33/4 تن در هکتار)، نسبت به نظام بی­ خاک­ورزی (14/3 تن در هکتار)، به طور معنی­ داری افزایش یافت. مبارزه شیمیایی با علف­های‌هرز، موجب افزایش معنی­دار عملکرد ذرت (23 درصد نسبت به شاهد بدون وجین)، هم­سطح با وجین دستی شد. در گندم، بهترین عملکرد دانه در نظام کم­ خاک­ورزی، وجود 30 درصد بقایا و مبارزه شیمیایی با علف­های‌هرز به دست آمد.