معرفی چند گونه‏‏ از جنس Helicotylenchus (Nematoda: Hololaimidae) از ایران

Abstract

جنس <em>Helicotylenchus</em> با حدود 250 گونة توصیف شده یکی از بزرگ‏ترین و رایج‏ترین جنس‏های راستة Tylenchida یا فوق‏بالاخانواده Tylenchomorpha به‌شمار می‏آید. به منظور شناسایی گونه‏های این جنس، طی سال‏های 1387-1389، بیش از 500 نمونة خاک و ریشة گیاهان از مناطق مختلف ایران جمع‏آوری گردید. پس از استخراج و انتقال نمونه‏ها به گلسیرین، اسلایدهای میکروسکپی دائمی تهیه شده و با استفاده از میکروسکوپ نوری مجهز به دوربین دیجیتالی و لولة ترسیم، اندازه‏گیری‏های لازم انجام و تصاویر آنها رسم گردید. در این بررسی علاوه بر 15 گونه‏ از 26 گونة گزارش شده قبلی جنس <em>Helicotylenchus</em>، تعدادی گونة دیگر جداسازی و شناسایی شدند. در بین گونه‏های شناخته شده گونه‏های <em>H. insignis</em>، <em>H. falcatus</em> و <em>H. indicus</em>به‌دلیل وجود شباهت‏های ریخت‏سنجی و ریخت‏شناسی همراه با <em>H</em>. <em>egyptiensis</em>در دو گروه مورد بحث قرار گرفته‏اند. در گروه اول که دم معمولاً دارای زائدة شکمی کوتاه‏تر از دو حلقة بدن است، سه گونة <em>H. indicus</em>، <em>H. insignis</em>و <em>H. falcatus</em> و در گروه دوم که دم دارای زائدة شکمی مساوی یا بلند‏تر از عرض دو حلقه‏ی بدن می‏باشد، گونة <em>H. egyptiensis</em> قرار دارد. شباهت اندازه‏ها و مشخصات ریخت‏سنجی نماتودهای گروه اول در حدی است که برخی نماتودشناسان دو گونة <em>H. insignis</em> و تعدادی گونة دیگر را با <em>H. indicus</em> هم‏نام کرده‏اند. اما بعضی ویژگی‏های ریخت‏شناسی مانند شکل و جهت گره‏های استایلت که از فاکتورهای مهم تمایز برخی گونه‏های <em>Helicotylenchus</em> محسوب می‏شود در آنها متفاوت است. در گونه <em>H. indicus</em> جهت گره‏ها کاملاً به سمت انتهای بدن متمایل بوده و آن‏را از گونه‏های نزدیک جدا می‏کند. در گونة <em>H. egyptiensis</em> نیز انتهای دم غالباً تیز است. گونه‏های <em>H. insignis</em>و <em>H. falcatus</em> که برای فون نماتدهای ایران جدید هستند، شرح داده شده و شرح کامل‏تری از گونه‏های <em>H. egyptiensis</em> و <em>H. indicus</em> که قبلاً از ایران گزارش شده‏اند ارائه می‏شود.