مدیریت تلفیقی بیماری‌های ویروسی گندم در استان چهارمحال و بختیاری

Abstract

<strong>بیماری‌‌های ویروسی به لحاظ اقتصادی مهم‌ترین بیماری‌های غلات در استان چهارمحال و بختیاری هستند. خسارت این عوامل بیماری‌زا در گندم در کشت‌های زودهنگام پاییزه تا 100% نیز دیده شده است. وجود ویروس‌های کوتولگی زرد جو (</strong><strong><em>Barley yellow dwarf virus</em></strong><strong>) (سروتیپ‌های </strong><strong>MAV, PAV</strong><strong>) ویروس‌ کوتولگی زرد غلات (</strong><strong><em>Cereal yellow dwarf virus</em></strong><strong>) (سروتیپ‌ </strong><strong>RPV</strong><strong>)، ویروس موزائیک رگه‌ای گندم (</strong><strong><em>Wheat streak mosaic virus</em></strong><strong>,WSMV</strong><strong>)،ویروس موزائیک ایرانی ذرت (</strong><strong><em>Maize Iranian mosaic virus</em></strong><strong>, MIMV</strong><strong>)، ویروس موزائیک زرد نواری جو(</strong><strong><em>Barley yellow striate mosaic virus</em></strong><strong>, BYSMV</strong><strong>)</strong><strong>و ویروس کوتولگی گندم (</strong><strong><em>Wheat dwarf virus</em></strong><strong>, WDV</strong><strong>) در آزمون‌های</strong><strong>DAS-ELISA </strong><strong> و</strong><strong>TAS-ELISA </strong><strong> به ترتیب اهمیت و پراکندگی، در مزارع گندم استان چهارمحال و بختیاری به اثبات رسید. در سال زراعی 88-1387حدود 64 درصد نمونه‌ها به یک یا چند ویروس آلوده بودند. بیشترین آلودگی مخلوط مربوط به سرو تیپ‌های </strong><strong>BYDV</strong><strong> با </strong><strong>WSMV</strong><strong> یا </strong><strong>MIMV</strong><strong> بود. در مناطق معتدل </strong><strong>MIMV</strong><strong> و در مناطق سردسیر </strong><strong>WSMV</strong><strong> و </strong><strong>BYDV</strong><strong> ویروس‌های غلب بودند. میزان آلودگی به </strong><strong>BYDVs</strong><strong>، </strong><strong>MIMV</strong><strong>، </strong><strong>BYSMV</strong><strong> و </strong><strong>WSMV</strong><strong> به ترتیب 27، 5/25، 5/21 و 5/20 درصد بود. میزان آلودگی در مزارع گندم آبی بیشتر از مزارع دیم بود. اثر تاریخ کشت و تیمار بذر گندم با حشره‌کش جذبی ایمیداکلوپرید در کنترل بیماری‌های ویروسی گندم با ناقل طبیعی طی سال‌های 1380 الی 1386 در شهرستان‌های شهرکرد، بروجن و لردگان بررسی شد. نتایج آزمایش بر اساس میزان و شدت بیماری و مقایسه عملکرد و اجزای عملکرد گندم در کرت‌های آزمایشی در زمان برداشت ارزیابی شد. میزان بیماری در هر سه شهرستان در تاریخ کشت نیمه اول مهر ماه بالا بود و باعث کاهش عملکرد دانه شد. بیشترین عملکرد و اجزای عملکرد مربوط به تاریخ کشت‌های نیمه اول آبان ماه بود. در کرت‌های تیمار بذر میزان عملکرد دانه گندم افزایش یافت و این افزایش در اولین تاریخ کشت محسوس‌تر بود. در شهرستان شهرکرد میزان بیماری‌های ویروسی و درصد آلودگی کرت‌های آزمایشی بیشتر از سایر شهرستان‌ها بود، و تیمار بذر بسته به تاریخ کشت از 43 تا 236% افزایش عملکرد دانه گندم را به همراه داشت. بهترین تیمار آزمایشی شامل کشت در اواسط مهر، اوایل آبان و اواسط آبان به ترتیب برای شهرستان‌های بروجن، شهرکرد و لردگان به علاوه تیمار بذر بود. طی چهار سال واکنش 414 ژنوتیپ و رقم گندم در شرایط آلودگی طبیعی در ایستگاه تحقیقاتی شهرکرد مورد بررسی قرار گرفت، بیشتر ژنوتیپ‌ها حساس بودند و در آنها علائم شدید بیماری و مرگ زمستانه</strong><strong>(Winter killing) </strong><strong> دیده شد و تعداد 21 ژنوتیپ از آنها واکنش تحمل نشان دادند. شدت بیماری کوتولگی زرد از سایر ویروس‌ها بیشتر بود. </strong>