لغزش ناهمگون محقّق اردبیلی و فاضل اردبیلی در ارتباط با استادِ کلینی

Abstract

مرحوم کلینی در کتاب <strong><em>کافی</em></strong> با واسطۀ استادش محمد بن اسماعیل از ابن شاذان احادیث زیادی نقل کرده است؛ چنان‌که برخی تعداد آن را 831 خبر دانسته‌اند. محقّق اردبیلی(م993ق)، استادِ مرحوم کلینی را محمد بن اسماعیل بن بزیع دانسته و فاضل اردبیلی (م1101ق)<strong>، </strong>معتقد است مرحوم کلینی راویِ از محمد بن اسماعیل برمکی است.<br /> <br /> در این مقاله با روش توصیفی و آماری هر دو رویکرد اشتباه به‌شمار آمده و اثبات شده که مرحوم کلینی از ابن بزیع با سه واسطه و دست کم با دو واسطه نقل می‌کند. اگر مقصود ابن بزیع باشد که در حیات امام جواد(ع) درگذشته، باید مرحوم کلینی معاصر امام رضا(ع) تا امام عصر(ع) باشد. در این فرض او به ملاقات ائمه(ع) نائل می‌شد و روایات را بدون واسطه و حداقل با یک واسطه نقل می‌کرد؛ چون عُلوّ سند و قلّت واسطه، امری قابل توجّه و مرغوبٌ فیه می‌باشد. از طرفی، مرحوم کلینی یک طبقه پس از برمکی است و همیشه با واسطۀ «محمد بن جعفر اسدی»، به نقل از وی می‌پردازد. در این جُستار با واکاوی قراین متعدد، این نظریه که استادِ مرحوم کلینی، محمد بن اسماعیل بندقی نیشابوری است، تأیید شده است.