بررسی سه‌ماهة تأثیر رشته کوه‌های زاگرس بر جریان‌های میان‌مقیاس منطقة شرق زاگرس با استفاده از مدل منطقه‌ای RegCM

Abstract

در این مقاله، در راستای شناخت نقش رشته کوه‌های زاگرس بر سامانه‌های جوی واقع بر ایران، به بررسی حساسیت مدل RegCM در آشکارسازی این نقش در مقیاس منطقه‌ای و در بازه‌ای سه‌ماهه (از یکم ژانویه 1999 تا پایان مارس 1999) پرداخته شده است. برای این کار، آزمایش‌های متفاوتی صورت گرفته و مدل در وضعیت‌ها، با رشته کوه و بدون آن اجرا شده است. با توجه به مجهول بودن نقش پوشش گیاهی زاگرس و همچنین میزان آشکارسازی این فاکتور منطقه‌ای با مدل، اجرای دیگری با شرایط بدون رشته کوه و جایگزین شدن پوشش گیاهی زاگرس با پوشش غالب در مرکز ایران (یعنی بیابان) صورت گرفته و نتایج این آزمایش‌ها با یکدیگر مقایسه شده است. با حذف رشته کوه‌های زاگرس، میزان بارش در مناطق مرکزی و شرقی ایران افزایش می‌یابد، ولی میزان بارش در کل محدوده شبیه‌سازی تقریباً ثابت می‌ماند. با توجه به پوشش گیاهی کم‌پشت زاگرس و همچنین بازة آزمایش‌‌ها، تغییر پوشش گیاهی این رشته کوه تفاوت شاخصی را در نتایج شبیه‌سازی‌ها نشان نمی‌دهد. برای بررسی بیشتر حساسیت مدل در آشکارسازی نقش مناطق کوهستانی، میدان‌های کمیت‌های تاوایی و هم‌گرایی در سطوح متفاوت هم‌فشاری نیز تهیه و تحلیل شده است. به‌طورکلی همخوانی خوبی در الگوهای تاوایی و هم‌گرایی در رو به باد و پشت به باد رشته کوه‌های زاگرس مشاهده می‌شود که بیانگر موفقیت مدل در نشان دادن نقش این رشته کوه‌ها است. تقریباً همة نتایج، نقش اساسی رشته کوه‌های زاگرس در الگوهای تاوایی و هم‌گرایی در سطوح پایین و همچنین بارش، خصوصاً در نواحی غربی و بعضاً مرکزی ایران را نشان می‎دهند. در مقابل، اثر این رشته کوه‌ها در الگوهای بارش، تاوایی و هم‌گرایی نواحی جنوبی ایران کمتر است.