نگاشت آینده تمدنی؛ اضلاع تمدن نوین اسلامی و راه پایدارسازی و پابرجایی آن

Abstract

تمدن هر ملت و امتی، بیش و پیش از هرچیز در فرهنگ مردمان و پیروانش ریشه دارد. تمدن اصیل اسلامی نیز تمدنی انسان‌محور و البته با رویکرد دینی و معنوی است؛ و عامل انسانی، یعنی آحاد مؤمنان به شریعت اسلام و مبانی آن، در مقایسه با عوامل مادی و طبیعی، مهم‌ترین نقش را در پیدایی، بقا و ارتقای این تمدن دارد. پس شناختِ مهم ترین ویژگی‌های شخصیتی شهروندان مدینه فاضله اسلامی، که قرآن و حدیث برای ایشان تعریف می‌کنند، به‌گونه‌ای ما را با اضلاع و ساختار جامعه و تمدن اسلامی و تفاوت‌های ماهوی آن با تمدن انسان‌محور سکولار و متکی بر سازه‌های اندیشه لیبرالیسم غرب نیز آشنا خواهد ساخت. ارزش‌های چهارگانه بینش (جهان‌بینی و باورهای الهی)، دانش (فرزانگی)، کنش (فرهنگ جهاد و تلاش) و منش (پایبندی به اخلاقیات و ارزش‌ها) اصلی‌ترین شاخصه‌های فرهنگی مسلمانان متمدن، و درنتیجه مهم‌ترین اضلاع تمدن اسلامی به‌شمار می‌رود. ارزش‌هایی که زمانی بودنشان مدینه­النبی، جامعه علوی و پنج قرن اقتدار سیاسی و علمی را به مسلمین ارزانی داشت؛ و زمانی نیز فقدان یا تضعیفشان آن شکوه و اقتدار را به ورطه اضمحلال و نابودی کشاند؛ اما اکنون احیا و تقویتشان در نهاد آحاد شهروندان جهان اسلام، پایداری، استواری و ارتقای تمدن نوین اسلامی را به‌ارمغان خواهد آورد.