منصب شیخالاسلام و نقش آن در امور سیاسی ـ اجتماعیِ کرمان در دوره متأخر صفوی (از: 995ق / 1587 م تا 1135ق/ 1722م)

Abstract

شیخ الاسلام یکی از مقام‌های مهم دینی در عصر صفوی است که به منظور رسمیت و گسترش فقه و عقایدِ شیعه دوازده امامی در دربار و مراکز ایالت‌ها وجود داشت. ظاهرا نحوه انتصاب افراد به این مقام در ایالت کرمان از سوی شاه و صدر به صورت موروثی بود که علاوه بر احراز شایستگی‌های علمی و مقبولیت‌های عمومی از پدر به پسر به ارث می‌رسید. شیخ‌الاسلام‌ها در حلّ و عقد و نظم امور و در عزل و نصب‌های سیاسی و امور حکومتی و نظامی و تشکیلات دینی و حقوقی و قضایی و عقود و وقفنامه ها و انجام فعالیت‌های اقتصادی و عمرانی و رفاهی و رفع بحران‌های اجتماعیِ ایالتِ کرمان و حتی تشکیلات دینیِ دربار نظارت و دخالت داشتند. نیز برخی از شیخ‌الاسلام‌ها با تصاحب اراضی مزروعیِ گسترده در برخی از نواحی، نقش مؤثری در تعیین نرخ برخی از محصولات کشاورزی داشتند و از پرداخت مالیات به دولت مرکزی خودداری می‌کردند. شیخ‌الاسلام‌ها به عنوان نمایندگان دولت صفوی، تنها به حفظ موقعیت‌شان در جامعه کرمان بسنده نمی‌کردند؛ بلکه به منظور ارتقای جایگاهشان در دربار، به دسیسه و توطئه‌چینی علیه دیگر مقامات دینی و دولتی دربار می‌پرداختند و اسباب اغتشاش و نابسامانی را در پایتخت صفوی نیز فراهم می‌کردند.<br /> <br /> این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای درصدد است تا کارکردهای سیاسی و اجتماعی شیخ‌الاسلام‌های کرمان در دوره متأخر صفوی را بررسی و واکاوی نماید.