بررسی تاثیر ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مارن‌ها بر میزان رسوبدهی با استفاده از مدل فیزیکی باران‌ساز

Abstract

واحدهای مارنی بیشترین رسوبات را در بین واحدهای سنگ‌شناسی در حوضه‌های آبخیز تولید می‌نمایند. این خاصیت مارن‌ها در کاهش عمر مفید سدها، خسارات به تاسیسات برق‌آبی، سیل‌گیری، رسوبگذاری کانال‌های آبرسانی، مرگ و میر آبزیان و… نقش بسزایی دارند. از این رو شناخت ویزگی­های مؤثر در فرسایش‌پذیری مارن‌ها و طبقه بندی آنها می­تواند در الویت‌بندی آنها برای اقدامات و اتخاذ روش اصلاحی کمک شایانی نماید. در این تحقیق، برای مقایسه واحدهای مارنی حوضه آبخیز ایوانکی از نظر فرسایش‌پذیری و تولید رسوب، از یک باران‌ساز قابل حمل در صحرا استفاده گردید. مقادیر رواناب و رسوب هر یک از واحدهای مارنی(در3 تکرار) اندازه‌گیری شد. سپس با استفاده از روش آماری به کمک رگرسیون خطی چند متغیره، بین ویژگی­های فیزیکوشیمیایی مارن‌ها (متغیرهای مستقل) و میزان رسوبدهی آنها (متغیر وابسته) رابطه برقرار شد. در این ارتباط، ویژگی­هایی مانند EC, SAR وK به ترتیب 89، 5/3 و5/1درصد تغییرات رسوب تولید شده را در واحدهای مختلف مارنی توجیه نمودند. آنالیز تجزیه واریانس داده‌های رسوب، مارن‌ها را به چهار گروه A (شامل واحد OLs)، B(شامل واحد M₃)، C (شامل واحدهای M₂ , M₁) و D (شامل واحدهای O-M , OLg) تقسیم نمود که میزان فرسایش‌پذیری و تولید رسوب به ترتیب از گروه A تا D کاهش می یابد. سپس ویژگی­های فیزیکوشیمیایی این چهار گروه، مورد تجزیه واریانس قرار گرفته و ویژگی­های Cl, Na, K, EC, SAR در این چهار گروه در سطح 05/0، 01/0 و 001/0 دارای اختلاف معنی‌داری هستند. مقادیر متوسط تولید رسوب واحد‌های مختلف مارنی از طریق باران‌ساز نشان داد که واحد‌های مارنی تبخیری نئوژن (M<strong>₁</strong>وM<strong>₂</strong> وM<strong>₃</strong>) نسبت به مارن‌های دریایی سازند قم و مارن‌های کرانه‌ای سازند کند، 27 تا بیش از 100 برابر توان تولید رسوب دارند.