مطالعه تنوع پاتوتایپ‌ها و عوامل بیماری‌زایی قارچ Puccinia striiformis West. f.sp. tritici عامل بیماری زنگ زرد گندم در ایران

Abstract

<em>سابقه و هدف</em>: بیماری زنگ زرد گندم از بیماری‌های مهم گندم است که بر حسب شرایط آب و هوایی و در طی سال‌های مختلف جمعیت‌های آن دارای تنوع پاتوتایپی زیادی می‌باشد. هدف از این پژوهش، تعیین پاتوتایپ‌های قارچ عامل بیماری در مناطق مختلف آب و هوایی ایران و بررسی تغییرات پاتوتایپ‌ها در طی دو سال متوالی می‌باشد. <em>مواد و روش‌ها:</em> در بهار سال‌های 1387 و 1388، تعداد 29 جدایه زنگ زرد بر اساس پراکندگی و شرایط آب و هوایی از برگ‌های آلوده گندم از مناطق مختلف ایران جمع‌آوری گردید. پس از تکثیر یوریدینیوسپورها در شرایط گل‌خانه‌ای و روی رقم حساس بولانی، جدایه‌ها روی 29 رقم افتراقی مایه‌زنی شدند و بر حسب واکنش ارقام افتراقی پاتوتایپ، توان بیماری‌زایی و عوامل بیماری‌زایی هر جدایه تعیین گردیدند. <em>یافته‌ها:</em> از مجموع 29 جدایه جمع‌آوری شده زنگ زرد گندم، 19 پاتوتایپ شناسایی و در برخی از مناطق پاتوتایپ‌های مشابه 6E2A+، 6E6A+،6E130A+ و6E150A+ تعیین گردیدند. در سال 1387، جدایه اهوازII و جدایه قراخیل به ترتیب با داشتن فاکتوربیماری‌زایی برای 12 و 5 ژن مقاومت به بیماری زنگ زرد گندم به عنوان جدایه‌های با بالاترین و پایین‌ترین توان بیماری‌زایی شناسایی شدند. در سال 1388، بالاترین توان بیماری‌زایی مربوط به جدایه طرقII با داشتن فاکتور بیماری‌زایی برای 10 ژن مقاومت و جدایه‌های مربوط به بروجرد و بایع‌کلاII با داشتن فاکتور بیماری‌زایی برای 4 ژن مقاومت به عنوان جدایه‌هایی با پایین‌ترین توان بیماری‌زایی شناخته شدند. <em>نتیجه‌گیری: </em>با توجه به عدم وجود فاکتور‌های بیماری‌زایی برای ژن‌های مقاومت <em>Yr1</em><em>، </em><em>Yr3</em><em>، </em><em>Yr4</em><em> </em>و<em> </em><em>Yr10</em><em> </em>در برنامه‌های اصلاحی گندم می‌توان از این ژن‌ها در تمام مناطق ایران استفاده نمود.