ایجاد لاین‌های مقاوم به خوابیدگی و پرمحصول در برنج به روش القای موتاسیون به وسیلهء پرتودهی گاما (موتاسیون‌زای فیزیکی)

Abstract

پرورش گیاه به وسیله^ء موتاسیون به منظور ایجاد جهش و تنوّع ژنتیکی در ساختار توارثی گیاهان، چندین سال است که در عرصه بهنژادی بکار می‌رود. در این کار پژوهشی از گیاه برنج رقم “موسی طارم" به عنوان رقمی با کیفیت خوب ولی پابلند و حسّاس به خوابیدگی استفاده شده است. هدف از اجرای این طرح، تولید لاین‌های “مقاوم به خوابیدگی" با کیفیت و کمیّت برتر است. بذرهای دستچین رقم انتخابی، پس از تنظیم مقدار رطوبتشان، به وسیله^ء چشمه^ء کبالت- 60 مرکز تحقیقات هسته‌ای با دزهای 100، 200و 300 گری پرتودهی و همراه با بذرهای شاهد (نمونه‌های پرتودهی نشده) بطور جداگانه در خزانه مؤسسه^ء تحقیقات برنج کشور در رشت کاشته شدند. در نسل اوّل ) ₁M (، بذرهای هر گیاه به تفکیک بوته برداشت شد و در نسل دوم ) ₂M (، این بذرها در یک خط (بوته در خط) کاشته شدند. از میان جمعیت گیاهی نسل دوم، تعداد 203 بوته^ء جهش یافته به همراه بوته‌های شاهد با در نظر گرفتن هدفهای اصلاح برگزیده شدند. در پی گزینش‌های مکرر و طیّ نسلهای بعدی (₃M تا ₅M)، بوته‌هایی که از نظر ایستادگی، طول بوته و عاملهای مؤثّر در مقدار محصول نسبت به گیاهان شاهد برتری داشتند با دقت بیشتر برداشت گردیدند. پس از یک رشته آزمایشهای ابتدایی و انتهایی برای مقایسه^ء میزان محصول، 13 لاین جهش یافته از میان آنها برگزیده شد و لاین 3-43 که صفت مقاوم بودن به خوابیدگی و افزایش محصول در آن اصلاح شده بود، به عنوان لاینی نویدبخش برای منطقه^ء گیلان، به وزارت جهاد کشاورزی معرفی شد.