بررسی جنبه های مردم شناسانه ی مار در فرهنگ کهگیلویه و بویراحمد (جنوب‌غرب ایران)

Abstract

مار به عنوان موجودی زنده در حیات طبیعی و مذهبی انسان از گذشته­های دور، مورد التفات فراوانی قرار گرفت. اهمیت این موجود از طریق مطالعات باستان­شناسی در عصر ایلامی به اثبات رسیده است. این اهمیت در دوران معاصر و در فرهنگ جنوب­غرب ایران و به طور اخص در کهگیلویه و بویراحمد تداوم یافت. تأثیر حضور مار در گورنگاره­های عصر قاجار در این منطقه مشهود است. ساکنان این خطه در دو شیوه زندگی کوچروی و یکجانشینی بسته به نوع معیشت نگاه متمایزی نسبت به مار دارند. هدف از پژوهش پیش­رو، واکاوی چگونگی نگرش به یک موجود زنده در ارتباط با انسان در گذشته­ی نزدیک و همچنین فرهنگ جاری ساکنان کهگیلویه و بویراحمد است. براین اساس گورنگاره­ها به عنوان مدارکی ملموس از گذشته نزدیک و جنبه­های شفاهی، روایی به عنوان بخش ناملموس این پژوهش به شمار می­روند. در این فرهنگ مار نه به عنوان بخشی از حیات جانوری بلکه به عنوان یک عنصر تأثیرگذار در روند زندگی انسانی مورد توجه مردمان کهگیلویه و بویراحمد قرار گرفته است که بخشی از این تفکر ریشه در دوران گذشته دارد و برخی دیگر ناشی از خصوصیات روحی و روانی ساکنان این خطه می­باشد که مار را به عنوان موجودی خطرناک، رازآلود و گاهی قابل احترام به شمار می­آورند. در این پژوهش در کنار بررسی پیمایشی گورنگاره­ها به عنوان بخشی از داده­های ملموس مرتبط با موضوع پژوهش، نگارنده از طریق مشاهده مشارکتی و گاه مصاحبه به گردآوری و تحلیل اطلاعات حاصل از این روش­ها پرداخته است.