نقش ساختار سیاسی در سیاست‌گذاری فرهنگ مقاومت

Abstract

رویکردهای مختلفی در تبیین نشانه‌های سیاست‌گذاری فرهنگ مقاومت در ایران ارائه شده است. برخی از تحلیلگران چنین رابطه­ای را بر اساس قالبهای تفکر جامعه‌شناسی پارسونزی تبیین نموده­اند. بر اساس چنین نگرشی، نهادهای مدرن به گونه­ای تدریجی جایگزین سازوکارهای کنش اجتماعی سنتی می‌شوند. نوسازی نه تنها زمینه­های لازم برای تغییر در ساختار تولید اقتصادی را به وجود می‌آورد بلکه آثار و پیامدهای آن را می‌توان در حوزه کنش گروه­های اجتماعی نیز مورد ملاحظه قرار داد. درک شاخصها و نشانه‌های سیاست‌گذاری فرهنگ سیاسی مقاومت از این جهت اهمیت دارد که زمینه‌های لازم برای ایفای نقش سیاسی و راهبردی مؤثر در ایران را امکان‌پذیر می‌سازد. رویکرد پارسونزی به ساختار سیاسی ایران، بخشی از واقعیت اجتماعی و ساختاری را منعکس می‌کند. بر اساس چنین نگرشی، اثربخشی مستقیم و آشکار دین در سیاست که تا چند دهه پیش پدیده­ای منسوخ یا رو به زوال تلقی می‌شد، در ربع آخر قرن بیستم، ابعاد تازه­ای پیدا کرده است. تا چندی پیش بسیاری از جامعه‌شناسان سیاسی و حکام بر آن بودند که نهادهای مذهبی و علمای دینی چندان اهمیتی از نظر سیاسی ندارند و می‌توان آنها را نادیده گرفت. از آنجایی که مقاومت را می‌توان انعکاس ظهور ادبیات اسلامی دانست، در این مقاله تلاش می‌شود تا رابطه بین فرهنگ دینی و همچنین سیاست‌گذاری فرهنگ مقاومت در ایران مورد بررسی قرار گیرد. بهره‌گیری از رهیافت پارسونز و همچنین درک واقعیتهای جامعه‌شناسی تفهمی ماکس وبر می‌تواند زمینه‌های لازم برای تبیین چنین فرایندی را فراهم سازد. سیاست‌گذاری فرهنگ مقاومت در ایران، از این نظر اهمیت دارد که می‌توان رابطه‌ای بین فرهنگ سیاسی، سیاست خارجی و نشانه‌هایی از اسلام سیاسی در محیط منطقه‌ای و بین‌المللی را مشاهده نمود. نشانه‌های اصلی فرهنگ مقاومت را می‌توان در مفاهیم و نشانه‌هایی از جمله مبارزه با سلطه، خوداتکایی، پایداری، بازدارندگی، دفاع مؤثر و کنش نامتقارن در برابر تهدیدات دانست. در چنین فرایندی برای تبیین نشانه‌های فرهنگ مقاومت در ایران تلاش می‌شود تا از رهیافت کارکردگرایی در روند سیاست‌گذاری فرهنگی استفاده گردد.