سنجش خاستگاه و نقش طبقات متعدد اجتماعی در جنبش ملی شدن صنعت نفت

Abstract

تاریخ معاصر ایران از نگاه سیاسی در بردارنده گفتمان‌های بسیاری است. گفتمان‌های متعارضی که پیامد نوعی شناخت نسبت به شرایط جامعه بوده است. در این راستا، جنبش‌های سیاسی و اجتماعی، مهم‌ترین نمونه چنین گفتمان‌هایی به شمار می‌روند. جنبش ملی شدن نفت در تاریخ ایران، از جمله جنبش‌های اجتماعی است که با رویکرد و گفتمان ضد استعماری و ضد قدرت شکل گرفت. این جنبش، در ابتدای امر، نگاهی توسعه‌گرا به سیاست داشت و از این رو، خواهان انتخابات آزاد و حل مسأله نفت به نفع مردم بود و لذا، توانست طبقات بسیاری را در کنار یک‌دیگر قرار دهد. بررسی خاستگاه اجتماعی و نقش سیاسی این طبقات در جنبش ملی شدن صنعت نفت، سؤال اصلی این مقاله است. احتمالا هریک از طبقات اجتماعی براساس خاستگاه اجتماعی و با توجه به طبقه اجتماعی خود؛ اشراف، متوسط سنتی و متوسط جدید، در پیشبرد اهداف نهضت ملی شدن صنعت نفت نقش داشتند. روش تحقیق، توصیفی و تحلیلی است و هدف، شناساندن دلیل شکست یک جنبش و ممانعت از تکرار تاریخی آن است. اثبات هماوردی قدرت اجتماعی در غلبه بر استعمار و اثبات همراهی مردم در افزایش قدرت سیاسی از یافته‌های مقاله حاضر است.