کم و کیف روابط تجاری میان ایران و مصر، مطالعه موردی؛ عصر سلجوقی و فاطمی

Abstract

با توجه به نقش حیاتی جاده ابریشم در اقتصاد ایران و منتهی شدن این جاده به بنادر کناره دریای مدیترانه و مصر، یک سری روابط تجاری گسترده میان هر دو منطقه به وجود آمد که تا عهد سلجوقی رونق داشت، اما با توجه به رقابت فاطمیان با عباسیان و حمایت سلجوقیان از بنی‌عباس و هم‌چنین با عنایت به آغاز جنگ‌های صلیبی، مناسبات سیاسی ایران و مصر، به یک رکود عظیم دچار شد که در نتیجه، به نظر می‌رسد این روابط و مراودات تجاری قطع شده باشد. در منابع تاریخی، اطلاعات زیادی درباره این روابط تجاری موجود نیست؛ اما یافته‌های باستان‌شناسان در حفاری‌های فسطاط، داده‌های زیادی در این‌باره، در دسترس محققان قرار می‌دهد؛ از این‌رو با این سؤال مواجه‌ایم: در طی دوره مذکور، روابط اقتصادی ایران مصر چگونه بود؟ این مقاله درصدد است تا از طریق تحلیل و مقایسه سبک آثار سفالینه یافته شده، به کم‌وکیف مناسبات تجاری بین ایران و مصر در عهد سلجوقیان و فاطمیان وضوح بیش‌تری ببخشد. این مقاله با استناد به این یافته‌ها نشان می‌دهد که این روابط تجاری به طور کامل قطع نشده و به رغم اختلافات شدید سیاسی، تجارت بین ایران و مصر در قرون پنجم و ششم هجری تداوم داشته است.