تحلیل ساختار نامه‌های امام کاظم(ع)

Abstract

پژوهش حاضر، درصدد بررسی ساختار و شکل ظاهری نامه‌های امام کاظمA است. بررسی در این موضوع، از آن‌رو حایز اهمیت است که می‌تواند در اعتبارسنجی میراث به‌جای‌مانده از امام کاظمA کمک نموده، به چگونگی بهره‌مندی بهینه از آن رهنمون شود. از امام کاظمA، 97 نامه بر جای ‌مانده است که برای به‌دست‌آوردن الگوی ظاهری آن‌ها، از جهت چگونگی شروع و پایان، ذیل شش عنصر که در الگوی نامه‌نگاری عصر امام کاظمA هریک جایگاه تعریف‌شده‌ای داشت، مورد بررسی قرار گرفت. اجزای شش‌گانه مورد بررسی در هر نامه، عبارت‌اند از: 1. کلیشه‌های آغازین نامه؛ 2. یاد از نویسنده نامه؛ 3. یاد از گیرنده؛ 4. عبارات و کلیشه‌های پایانی؛ 5. ثبت تاریخ؛ 6. درج نام کاتب نامه. نتیجه بررسی، بیانگر آن است که نامه‌های موجود و منسوب به امام کاظمA، دارای ساختار یکسانی نیست و اجزای شش‌گانه مورد بررسی، به گونه ثابت در نامه‌های امام تکرار نمی‌شود. بنابراین، می‌توان احتمال داد نامه‌های آن حضرت به‌صورت کامل و در شکل اصلی به منابع منتقل نشده و در مسیر انتقال، راویان و گزارش‌گران به‌تناسب سلایق و علایق خویش، موارد و بخش‌هایی از نامه را گزینش و یا نقل به معنا کرده‌اند. ازاین‌رو، با اتکا به نامه‌های موجود امام کاظمA، نمی‌توان به سیره نوشتاری آن حضرت در نامه‌آرایی دست یافت.