جایگاه پیشکِش‌ها در درآمدهای روزگار ناصری بر پایه اسناد 1313 ـ 1264 قمری

Abstract

پیشکش کردن و انواع آن از پدیده‌های اجتماعی گسترده در تاریخ ایران به‌ویژه دوره قاجار بود که نشانه‌ها و آثارَش را در بسیاری از زمینه‌ها و کُنش‌های اجتماعی آن روزگار می‌توان یافت؛ چنان‌که آرام‌آرام صورت پنهانَش آشکار و به کاری فراگیر و منبعی مالی برای دربار بدل شد. پیشکش‌ها در سنجش با دیگر منابع مالی قاجاریان، چه جایگاهی داشت و آیا این جایگاه ثابت و مستمر ماند؟ این مقاله به شیوه توصیفی ـ تحلیلی در پی پاسخ‌گویی به این پرسش، به بررسی منابع تاریخی دست اول آن دوره (اسناد و سفرنامه‌ها) می‌پردازد و به چگونگی رواج پیشکش و چیستی روش‌های دریافت و پرداخت آن نیز پاسخ می‌گوید. گمان می‌رود برخی از گونه‌های پیشکش پس از کاهش منابع درآمد دربار قاجار، نه به صورت بُرهه‌ای، بلکه همیشگی و سامان‌مند عرضه می‌شده باشد. بنابراین، بخشی از هزینه‌های دربار ناصری به صورت مدوَن و معین، معطوف به پیشکش‌ها فراهم می‌آمد.