نقش حنبلیان در چالش‌های اجتماعی بغداد در قرن‌های چهارم و پنجم قمری

Abstract

حنبلیان یا پیروان احمدبن‌حنبل و از فرقه‌های مذهبی اهل تسنن در سه قرن نخست اسلامی، در بغداد می‌زیستند اما هیچ‌گاه مانند قرن چهارم و پنجم به قدرتی وافر دست نیافتند. آنان در این دو قرن، از قدرتی که در پناه حمایت آشکار و پنهان خلفای عباسی فراهم می‌آمد، در ایجاد اختلافات مذهبی با شیعیان، مسیحیان، یهودیان و شافعیان سود می‌بردند. تاکنون پژوهشی مستقل، به چالش‌های اجتماعی حاصل از عملکرد حنبلیان بغداد در قرن‌های چهارم و پنجم قمری نپرداخته است. بنابراین، نگارندگان این مقاله با این پرسش مواجهند: حنبلیان چگونه در ایجادِ اختلالات اجتماعی بغداد طی سده‌های چهارم و پنجم قمری تأثیرگذار بودند؟(سؤال) رویکرد فکری و اعتقادی حنبلیان به همراه حمایت‌های حکومتی، سبب سوق‌دادن آن‌ها به اقداماتی ‌گردید که نتیجه آن، هنجارشکنی و ناامنی اجتماعی بود.(فرضیه) کاوش عملکرد حنبلیان بغداد در دو قرن چهارم و پنجم قمری، وضعیت شیعه در آن مقطع تاریخی را در مرکز خلافت عباسی، نشان خواهد داد.(هدف) بررسی به همراه تحلیل تاریخی، می‌تواند راهی برای پاسخ سؤال، آزمایش فرضیه و دست‌یابی به هدف مقاله باشد.(روش) تحمیل فشارهای تاریخی متعدد و متکثر بر شیعه و در عوض، ایستادگی شیعه بر توان‌مندی‌های ذاتی، راز حیات اجتماعی شیعه را به تصویر می‌کشد.(یافته)