سلطه استعمار انگلیس بر مسلمانان سند و پنجاب تا شکل‌گیری پاکستان: علت‌ها و پیامدها

Abstract

یکی از پیامدهای سیطره انگلیسی‌ها بر شبه‌قاره هند، گذشته از خاتمه بخشیدن به امپراتوری ­گورکانی (1526 ـ 1858م)، سلطه بر سند و پنجاب، به­عنوان دو مرکز مهم استقرار مسلمانان شبه‌قاره بود. اهمیت فهم تحولات این دو منطقه که کشور پاکستان نیز بر بنیاد آن­ها شکل گرفته، پرداختن به موضوع را ضروری می‌سازد. بر این اساس، کوشش شده با گردآوری داده­ها به­شیوه کتابخانه­ای و نقد و بررسی آن­ها، به پرسش‌های تحقیق درباره چگونگی سلطه استعمار انگلیس بر این مناطق و پیامدهای آن پاسخ داده شود. مطابق با یافته­های تحقیق، انگلیسی­ها با استفاده از مواردی چون: برقراری مناسبات تجاری و انعقاد معاهده­های سیاسی، بهره‌گیری از اختلافات داخلی و سرانجام به کمک نیروی نظامی، بر این دو منطقه مسلط شدند؛ همچنین، سند و پنجاب تحت سلطه استعمار، از یک­سو، در پیوند با وهابیت حجاز، شاهد رشد جنبش‌های پاک­دینی با هدف پیراستن اسلام هند از عناصر التقاطی بود و از دیگر­سو، شاهد نوسازی و پیدایش جریان غرب­گرا بود که از طریق تعامل با انگلیسی‌ها، کشور پاکستان را به وجود آورد.