بررسی تحمل لاین های امید بخش و دو رقم گندم دوروم و نان به سن گندم (Eurygaster integriceps) در شهرستان نیشابور

Abstract

<span lang="FA" dir="RTL">سن گندم، </span><em><span>E. integriceps</span></em><span lang="FA" dir="RTL">، مهم­ترین</span><span lang="FA" dir="RTL">آفت</span><span lang="FA" dir="RTL">مزارع</span><span lang="FA" dir="RTL">گندم</span><span lang="FA" dir="RTL">در</span><span lang="FA" dir="RTL">ایران</span><span lang="FA" dir="RTL">می­باشد. به منظور بررسی لاین­های امید بخش گندم دوروم از نظر مقاومت به سن، آزمایشی در سال 1396 در مرکز تحقیقات نیشابور انجام شد. طرح آزمایشی مورد استفاده از نوع بلوک­های کامل تصادفی در 3 تکرار بود. تیمارهای آزمایش شامل 20 ژنوتیپ: 18 لاین امید بخش گندم دوروم، دو رقم شاهد دنا و رقم گندم نان پارسی بود. بر اساس نتایج بیشترین تعداد سن مادری در ژنوتیپ شماره 1 (گندم دنا) و کمترین تعداد سن آن در ژنوتیپ­های 12، 2 (گندم پارسی) و 16 مستقر شدند. بیشترین تعداد برگ خسارت دیده در ژنوتیپ شماره 11 را دارا بود و کمترین تعداد آن در ژنوتیپ­های شماره 16، 10 و 6 مشاهده گردید. بررسی صفت تعداد جوانه آسیب دیده نشان داد که ژنوتیپ­های شماره 1و 10 بیشترین و 6 کمترین تعداد جوانه آسیب دیده را دارا بودند. تعداد روز تا ظهور سنبله و تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیک در تیمار­های مختلف اختلاف داشتند. بیشترین تعداد روز تا ظهور سنبله را ژنوتیپ شماره 18 به خود اختصاص داد و کمترین میزان این صفت مربوط به ژنوتیپ­های شماره 9، 1، 11 و 14 بود. بیشترین طول پدانکل در ژنوتیپ­های شماره 11، 9 و 15 به ثبت رسید و کمترین طول پدانکل در ژنوتیپ­های شماره 1 (گندم دنا)، 16، 18 و 19 مشاهده شد. در بین 20 ژنوتیپ مورد آزمایش از لحاظ عملکرد، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت اختلاف معنی داری دیده نشد. ژنوتیپ­های1 ، 13 و 18 در کنار شاخص­های مهم وزن هزاردانه در شرایط بدون سن، وزن هزاردانه در شرایط وجود سن و میانگین هندسی در ناحیه با پتانسیل تولید بالا و حساسیت پایین به سن قرار گرفتند. ژنوتیپ­هایی که در مجاورت شاخص­های حساسیت به سن و شاخص تحمل قرار گرفتند (ژنوتیپ 4) نیز جزء ژنوتیپ­های با وزن هزاردانه پایین بودند. وزن هزار دانه در شرایط بدون فعالیت سن (</span><span>Yp</span><span lang="FA" dir="RTL">) همبستگی مثبت و معنی­داری با میانگین بهره­وری، میانگین هندسی، شاخص تحمل به سن و شاخص عملکرد داشت. وزن هزار دانه در شرایط فعالیت سن (</span><span>YS</span><span lang="FA" dir="RTL">) همبستگی مثبت و معنی­داری با تمام شاخص­ها داشت. بر این اساس شاخص­های میانگین بهره­وری (</span><span>MP</span><span lang="FA" dir="RTL">)، میانگین هندسی (</span><span>GMP</span><span lang="FA" dir="RTL">)، شاخص تحمل به سن (</span><span>STI</span><span lang="FA" dir="RTL">) و شاخص عملکرد (</span><span>YI</span><span lang="FA" dir="RTL">) تنها شاخص­هایی بودند که همبستگی مثبت و معنی­داری با عملکرد دانه در شرایط فعالیت سن و عدم فعالیت سن داشتند. در نهایت در محدوده پژوهش انجام شده 3 ژنوتیپ شماره 1، 13 و 18 ژنوتیپ­های متحمل به سن در منطقه نیشابور و ژنوتیپ­های شماره 4، 7 و 15 حساس به سن و با وزن هزاردانه پایین بودند</span>