نقد و بررسی مقاله جهاد از دایرة‌المعارف قرآن لیدن

Abstract

مقاله جهاد، تألیف «الالاندا ـ تاسرون» دارای یک مقدمه و دو بخش است که نویسنده در مقدمه مفهوم جهاد را با توجه به مفاهیم گوناگون آن به دو دسته (1. اعم از جنگ 2. به معنای جنگ) تقسیم کرده است. در بخش نخست، به تحلیل و مفهوم‌شناسی واژه جهاد در قرآن به عنوان شرح‌ الاسم می‌پردازد و تلاش می‌کند معانی مختلف آن را در سایه آیات تبیین نماید. وی در مواردی معنای جهاد را دچار ابهام می‌بیند و می‌کوشد با توجه به برخی تفاسیر به معنای آن پی ببرد. در بخش دوم با توجه به مفهوم‌شناسی جهاد، نظریه جنگ در قرآن را بررسی می‌کند. وی آیات مربوط به این امر را پر تناقض می‌داند و بیان می‌کند که مفسران با سود بردن از فنون خاصی همچون نسخ، تخصیص،‌ اسباب و شأن نزول، در تقدیر گرفتن و مانند آن تناقضات آیات را رفع کرده‌اند. وی در ادامه دسته‌بندی آیات و دستورات رفتاری متناسب در امر جهاد را بررسی می‌کند. بعد از پایان ترجمه مقاله، ناقد به بررسی مقاله پرداخته است. به اعتقاد وی مقاله گرچه نقاط قوت فراوانی دارد، اما نویسنده در بخش دوم با ادعای تناقضات قرآنی و انسجام نداشتن آیات می‌خواهد نبود نظریه مشخص جنگی در اسلام را مطرح نماید ولی این صحیح به نظر نمی‌رسد. نکته بعد این که بیشتر منابع مورد استفاده وی از کتاب‌های اهل سنت است و مراجعه جدّی به منابع شیعی نداشته است. مطالعات و منابع وی در مورد واژه‌های مرتبط با جهاد نیز کافی به نظر نمی‌رسد. به کار نرفتن واژه جهاد به معنای جنگ در قبل از اسلام، نیاز به پژوهش وسیع دارد و نویسنده نمی‌تواند با اعتماد به یک کتاب، آن را نفی کند، بررسی نکردن واژه‌های مرتبط به جنگ اعم از مشتقات «ج ـ هـ ـ د» و غیر آن و همچنین استفاده نکردن از قواعد صحیح فهم قرآن، باعث شده است نویسنده دچار شبهه ابهام یا تناقض آیات جنگ شود.