بازخوانیِ اجتماعیِ اسطورۀ کیومرث با تکیه بر میدان فرهنگیِ ایران

Abstract

بازخوانیِ اجتماعیِ اسطورۀ کیومرث با تکیه بر میدان فرهنگیِ ایران

علی ضیاءالدّینی دشتخاکی* دانش­جوی دورۀ دکتری زبان وادبیات فارسی، دانش­گاه فردوسی مشهد، ایران. مه­دخت پورخالقی چترودی ** استاد دانش­گاه فردوسی مشهد (نویسندۀ مسؤول) تاریخ دریافت: 14/8/1396 تاریخ پذیرش: 15/11/1396 چکیده اسطوره با مسائل اجتماعی رابطه­ای تنگاتنگ دارد. بازخوانی اجتماعی این رابطه، نیازمند پشتوانه­ای نظری است که بتواند رابطۀ بین متن و میدان را تبیین‌کند. رابطۀ ادبیّات و جامعه بر اساس شاخص­های جامعه­شناختیِ میدان فرهنگی تبیین می­شود چراکه میدان فرهنگی، عرصۀ آفرینش­های فرهنگی و از جمله آفرینش­های ادبی است که در آن نیروهای مختلف، عامل ایجاد یک کنشِ فرهنگی می­شوند. در این جستار، اسطورۀ کیومرث را با تکیه بر میدانِ فرهنگی ایران و با شیوۀ سندکاوی و تحلیل محتوا بررسی کرده و نتایج زیر را به‌دست‌آورده­ایم: از آن‌جا که داستان‌‌های اساطیری در شاهنامۀ فردوسی، در زمان تاریخی پرداخته شده‌ است، پرداختن به اساطیر، نـوعی بازگشت هدف­مند به اسطوره است که وجه غالبش، وجه اجتماعی آن است؛ وجود روایت‌های متعدّد از داستان کیومرث در میدان فرهنگی و گـزینش خاصّ فردوسی از روایت‌ها، بیان­گر نوعی خودآگاهی اجتماعی است که با میدان اجتماعی ایران روزگار فردوسی ارتباط دارد؛ در سازه‌های متنی اسطورۀ کیومرث در شاهنامه، مواردی وجود دارد که وجه دینی، عادت‌واره‌های اجتماعی و تأثیرپذیری فردوسی از جریان‌های اجتماعی و میدان قدرت را نشان می‌دهد.

* . aliziairan@yahoo.com

** . mahdokhtpourkhaleghi@gmail.com