نظام تعامل و تطبیق در مواجهه پوران دخت و اسکندر

Abstract

نظام تعامل و تطبیق در مواجهۀ پوران­دخت و اسکندر کبرا بهمنی* استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی واحد دورود، دانش­گاه آزاد اسلامی، دورود، ایران. تاریخ دریافت: 25/11/1396 تاریخ پذیرش: 15/5/1397 چکیده قصه­های عامیانۀ بلند در بردارندۀ فضاهای ارزشی و اشکالِ روایی است که اگرچه در ارتباط تنگاتنگ با حماسۀ ملی­اند، به تناسب بازسازی قصه در طول دوره­های مختلف و حضور نقال، عناصر و گفتمان­های عصرهای مختلف را در خود پذیرفته و الگوهای معنایی خود را بـه تناسب شرایط مختلف تغییر داده­اند. بـه تبع این ویـژگی بخشی از کـار روایت­شناسی، بررسیِ نحوۀ برخورد قصه با فضاهای ارزشی جدید است. زمانی که مبنا را بر باور نظام­بودگی متن قرار می­دهیم از بررسی روش برخورد متن با داده­های تازه و تنظیم آن­ها ناگزیریم. روی­کرد نشانه­معناشناسی از طریق تقلیل روایت به ساختارهای انتزاعی و نحوۀ سازمان­دهی آن­ها علاوه بر بررسی فرایندهای هم­نشینی و جانشینی در ژرف­ساخت و روساخت، می­تواند انواع نظام­های گفتمانی را در متن تفکیک و تحلیل کند. بخش اسکندرنامه در کتاب داراب­نامۀ طرسوسی یکی از متفاوت­ترین اسکندرنامه­های ادب فارسی است و داستان چالـش دو گفتمان ایرانی و اسلامی راجع بـه اسکندر را نشـان می­دهد. با توجه به روی­کرد نشانه­معناشناسی، پرسشی که نویسنده در پژوهش حاضر در پی پاسخ­گویی به آن است، چگونگی تعامل قصه با داده­های تازه­ای است که در آن گنجانده شده­ است. فرایند هم­نشینی نشانه­ها در نحو روایی، بیان­گر اجزایی است که با پیرنگ داستان ارتباط ساختاری ندارد. بنابراین ابتدا اصول ثابت و جهانی دستور زبان روایت، بررسی و سپس نظام­های گفتمانی دیگر و سازوکار تولید معنا در آن­ها نشان داده شده می­شود. * . bahmanikobra@yahoo.com