تاریخ سرایش منظومة حماسی «جهان‌گیرنامه» قاسم مادح

Abstract

در راستای تبیین و تشریح مجموعة حماسة ملی ایران، نداشتن آگاهی دقیق از تاریخ سرایش و نام سرایندة اغلب منظومه­های حماسی پس از شاهنامه، از مهم­ترین چالش­های پیشِ روی پژوهش­گران این حوزه است که سکوت معنادار تذکره­ها در این باب نیز بر این مشکل دامن می­زند. تنها معادلات سبک­شناسی، زبان­شناسی و برخی اشارات بینامتنی است کـه باب گمان­زَد را در این زمینه گشوده نـگه ­داشتـه است. منظومۀ حماسی جهان­گیرنامه نیز از همین دست است. با وجود این­که سرایندة آن در ابیات پایانی، خود را قاسم مادح و محل نظم اثر را هرات معرفی می­کنـد، اما تاریخ نظم اثر هم­چنان از سوی پژوهش­گران محل تردید و گمانه­زنیست، اما نگارنده بر آن است که سرایندة جهان­گیرنامه در آخرین بیت این منظومه، علاوه بر مکان، زمان سرایش اثر را نیز در قالب ماده­تاریخ بیان کرده است و 1077 ه.ق را سال بنظم کشیـدن آن اعلام می­کند. بررسی شواهد و قرائن زبانی، تاریخی و ادبی، تعلّق این منظومه را به نیمة دوم قرن یازدهم تأیید می­کند.