آسیب‌شناسی بافت سکونتگاهی در حاشیه رودخانه‌ها از نظر اجتماعی

Abstract

فضای روستا، مجموعه‌ای از زیرسیستم‌های مختلف است که هر یک از آنان، ضمن دارا بودن اجزا، عناصر و روابط درونی، نحوه سازمان‌یابی فضای روستا را تعیین می‌کنند. موزونی یا ناموزونی در سازمان‌‌یابی فضای روستایی، می‌تواند در قالب‌های مختلفی جلوه کند. در حال حاضر، یکی از مهمترین ناموزونی‌ها در ساماندهی فضای روستاهای کشور، در نحوه استقرار بافت مسکونی روستا در حاشیه رودخانه‌ها است. راهکارها و سیاست‌هایی که تاکنون برای اصلاح بافت مسکونی روستا در حاشیه رودخانه‌ها ارائه شده، غالباً جزءنگر بوده‌اند، یعنی دلایل بروز مشکلات و راه‌حل‌های مقابله با آنها را در زیرسیستم سکونتگاهی روستا جستجو کرده‌اند. در بررسی حاضر، از دیدگاه سیستمی و با تأکید بر ضرورت جامع‌نگری به مقوله رودخانه در روستاها، بر شناخت مؤلفه‌ها و بردارهای فضایی در آسیب‌شناسی تعیین حریم رودخانه در روستاها تأکید می‌شود، یعنی آسیب‌شناسی رفتار رودخانه، از منظر آسیب‌شناسی سازمان‌یابی فضای روستایی مورد مطالعه قرار می‌گیرد. جامعه آماری این پژوهش، تعدادی از روستاهای حاشیه رودخانه‌های گرگان‌رود در استان گلستان، ماسوله در استان گیلان، ایجرود در استان زنجان، لایجند در استان اصفهان، شاهرود در استان قزوین و رودخانه‌های جاجرود و کرج در استان تهران را شامل می‌شود. بر اساس نتایج تحقیق، ساماندهی سکونتگاه‌های حاشیه رودخانه‌ها و هدایت آن در طرح‌های هادی روستایی به سوی یک نظم فضایی، می‌تواند آثار پایداری بر اصلاح بافت سکونتگاه‌های روستایی بگذارد و آن را به سوی رفتاری قانون‌مند هدایت کند.