خورشید و فرشته، نمادی از زن در کاشی‌های کاخ گلستان

Abstract

کاخ گلستان قدیمی‏ترین بنای سلطنتی در شهر تهران محسوب می‏شود که تزیینات کاشی‌کاری آن تنوع موضوع و نقش بسیاری دارد. کاشی‏های محوطه، همچون دفتری مصور، ویژگی‏ها و شرایط اجتماعی‌ـ سیاسی دورة قاجاریان را به نمایش درآورده‏اند. همة نقش‌ها تحت تأثیر هنرهای مختلف قاجاری، همچون چاپ سنگی، نقاشی قهوه‌خانه‏ای، عکاسی و کارت پستال‏های غربی، شکل گرفته‌اند. تلاش نگارندگان در مقالة حاضر بر آن بوده تا ویژگی تصویری کاشی‏های محوطة باستانی کاخ گلستان را بررسی کنند. آنچه در این پژوهش مطالعه شده، تصویر زن در کاشی‌کاری‏های محوطة باستانی کاخ گلستان است. بر این اساس، پرسش‏های این مقاله بدین ترتیب است: تصویر زن در کاشی‏های کاخ گلستان چه ویژگی‌هایی دارد؟ تصویر زن در کاشی‏های محوطة باستانی کاخ گلستان با چه نقش‌هایی ترکیب شده‌اند؟ نتیجة بررسی‏ها نشان می‏دهد که نقش‌مایة زن در کاشی‏ها با دو نقش خورشید و فرشته ترکیب شده است. نقش‌مایة زن به صورت خورشید با توجه به ویژگی‏های زن شرقی ترسیم شده است و در نقش‌مایة زن به صورت فرشته تأثیرپذیری از هنر غرب و نقاشی رنسانس به‌خوبی نمودار است. ازاین‌رو، شاهد پیوند هنر ایران و اروپا هستیم.