ادبیات زیر داس و چکش (تأثیر کمونیسم بر جنبش‌های ادبی جهان)

Abstract

ادبیات کمونیستی به عنوان شاخه‌ای از ادبیات متعهد از اواخر قرن نوزدهم سرتاسر اروپا و بخش‌های زیادی از شرق و روسیه را تحت‌تأثیر قرارداد. ایدئولوژی کمونیسم گرچه زادۀ نظریات مارکسیستی مارکس و انگلس است، اما ویژگی «سوسیال دموکراسی» در حزب کارگر روسیه دلیل اصلی جهانی شدن کمونیسم و درنوردیدن مرزهای شوروی محسوب می‌شود.در تلفیق ادبیات با ایدئولوژی، دو رویکرد پیش آمده‌است: جریان-هایی که کمونیسم را، اگرچه کوتاه مدت و سطحی، پذیرفته‌ اند و دیگری جریان‌هایی که علیه کمونیسم و تعهدات آن موضع گرفته‌اند.در این راستا رئالیسم سوسیالیستی را به‌ویژه در حوزۀ روسیه، می‌توان جدی‌ترین جنبش ادبی-اجتماعی بعد از رنسانس خواند. پس از آن حتی سوررئالیسم نیز به‌واسطۀ آندره برتون درگیر افکار کمونیستی می‌شود و از بیانیۀ اولیۀ خود فرسنگ‌ها فاصله می‌گیرد. اگزیستانسیالیسم نیز به مثابۀ ادبیات فلسفی و به بهانۀ مسؤول بودن انسان در جهان هستی نوع دیگری از کمونیسم را وارد ادبیات می‌کند. از سوی دیگر جریان اکسپرسیونیسم در آلمان غربی به شدت بر سیاست‌های کمونیستی و تبدیل انسان کارگر به ماشین خدمتکار می‌تازد و تعهدستیزی و مسؤولیت‌گریزی و پوچی را برابر کمونیسم قرار می‌دهد. بدین ترتیب زیرسایۀ کمونیسم جریان‌های ادبی متنوع و متضادی خلق‌شده‌است که تعریف هنری از «شاهکار ادبی» را به شدت متزلزل کرده‌است.