بررسی فرایند قلب و اصل مرز اجباری در زبان فارسی براساس واج‌شناسی غیرخطی

Abstract

فرایند قلب، فرایندی است که در آن توالی واج‌ها به دلایل متفاوتی جابه‌جا می‌شود. هدف این مقاله بررسی انگیزه اعمال فرایند قلب است و نشان می‌دهد که برخلاف آنچه تا به‌حال ثابت شده است اصل توالی رسایی در همه موارد انگیزه اعمال فرایند قلب نیست. تحلیل داده‌ها در چارچوب نظریه‌ی خودواحد و نظریه بهینگی نشان می‌دهد که اصل جذب و اصل مرز اجباری فرایند قلب را تحریک می‌کنند و سپس فرایندهای دیگری مانند ادغام مشخصه‌های همجوار، حذف ،کشش جبرانی و ناهمگونی فعال می‌شوند تا توالی‌های بهینه‌ در گفتار فارسی‌زبانان ظاهر ‌شوند. نتایج نشان می‌دهد که در میان همخوان‌های [+رسا] مانند روان‌ها، به‌خصوص همخوان /r/ و چاکنایی‌های/h/ و /?/ و همخوان‌های [+پیوسته] یعنی سایشی‌ها بیشتر جذب هسته‌ی هجا می‌شوند و بیشترین نقش را در فعال نمودن اصل مرز اجباری به‌عهده دارند. چارچوب تحلیلی مقاله نشان می‌دهد که رفتار واجی همخوان‌های چاکنایی در فرایند قلب رسا بودن این همخوان‌ها را در زبان فارسی تأیید می‌کند. در این مقاله علاوه بر ادغام، حذف و ناهمگونی به عنوان عملکرد اصل مرز اجباری معرفی شدند.